ตลกร้ายคืออะไร: dark humor, black comedy ต่างจากประชดประชันอย่างไร

ตลกร้ายคืออารมณ์ขันรูปแบบหนึ่งที่ทำให้ประเด็นละเอียดอ่อนหรือเรื่องต้องห้าม เช่น ความตาย อาชญากรรม ความยากจน สงคราม และโรคภัย กลายเป็นเรื่องขบขัน ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า dark humor, black humor หรือ black comedy สารานุกรม Britannica อธิบายว่าเป็นงานเขียนที่วางองค์ประกอบน่าสยองไว้คู่กับความขบขัน เพื่อชี้ให้เห็นความไร้เหตุผลของชีวิต

เรียบเรียงโดย ทีมบรรณาธิการ Empirememes · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด 11 กันยายน 2569

ตลกร้ายคืออะไร?

ตลกร้ายคือการทำให้คนหัวเราะกับเรื่องที่ปกติเราไม่ควรหัวเราะ วิกิพีเดียภาษาไทยใช้ชื่อบทความว่า สุขนาฏกรรมมืด และระบุว่าเรียกอีกอย่างว่า ตลกหนัก หรือ ตลกร้าย นิยามว่าเป็น “รูปแบบหนึ่งของแนวสุขนาฏกรรม ที่ทำให้ประเด็นละเอียดอ่อนที่โดยทั่วไปถือเป็นเรื่องต้องห้าม ให้กลายเป็นเรื่องขบขัน”

หัวข้อที่ตลกร้ายหยิบมาใช้บ่อยตามที่บทความเดียวกันรวบรวมไว้ ได้แก่ ความตาย อาชญากรรม ความยากจน การฆ่าตัวตาย สงคราม ความรุนแรง การก่อการร้าย การเลือกปฏิบัติ โรคภัย การเหยียดเชื้อชาติ การเหยียดเพศ และเรื่องเพศ บทความยังแยกตลกร้ายออกจากตลกสองแง่สองง่ามแบบ blue comedy ซึ่งเน้นเรื่องหยาบโลน เปลือยกาย หรือการขับถ่าย ความต่างอยู่ที่ตลกร้ายเล่นกับความเจ็บปวด ไม่ใช่ความหยาบ

ราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายคำนี้ไว้หรือไม่

ยังไม่มี เราค้นคำว่า “ตลกร้าย” ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานฉบับออนไลน์ ระบบแจ้งว่าไม่พบคำศัพท์ที่ต้องการค้นหา คำที่ใกล้ที่สุดคือ “ตลก” ซึ่งมีความหมายหลักว่า ทำให้คนอื่นขบขันด้วยคำพูดหรือกิริยาท่าทาง และมีความหมายโดยปริยายว่า แกล้งทำหรือพูดให้คนอื่นเข้าใจผิดเพื่อผลประโยชน์ของตน เช่น เล่นตลก เวลาเขียนงานทางการจึงควรวงเล็บคำอังกฤษกำกับไว้ เช่น ตลกร้าย (black comedy)

ตลกร้ายภาษาอังกฤษคืออะไร dark humor, black comedy และ gallows humor ต่างกันอย่างไร?

คำที่ใช้บ่อยที่สุดคือ dark humor ส่วน black humor และ black comedy มีความหมายใกล้เคียงกันมาก สำหรับ gallows humor มีขอบเขตแคบกว่า คือหมายถึงมุกที่ล้อสถานการณ์ถึงชีวิตหรือหายนะโดยเฉพาะ วิกิพีเดียภาษาไทยก็ระบุว่าคำว่า gallows humor ใช้กับมุกเกี่ยวกับความตายหรือสถานการณ์ใกล้ตาย

• Black humor: Merriam-Webster นิยามว่าอารมณ์ขันที่มีลักษณะเด่นคือเหตุการณ์น่าสยอง ย้อนแย้ง และตลกแบบพิลึกพิลั่น คำนี้แปลมาจากภาษาฝรั่งเศส humour noir และพบการใช้ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1916
• Black comedy: มักใช้เมื่อพูดถึงงานละครหรือภาพยนตร์ทั้งเรื่อง Britannica ระบุว่าคำนี้ถูกใช้กับนักเขียนบทละครกลุ่ม Theatre of the Absurd โดยเฉพาะ Eugène Ionesco
• Dark humor: เป็นคำที่คนทั่วไปใช้ในชีวิตประจำวันมากที่สุด วิกิพีเดียภาษาอังกฤษนิยามว่ารูปแบบของความตลกที่ทำให้เรื่องต้องห้ามดูเบาลง โดยเฉพาะเรื่องที่ปกติถือว่าร้ายแรงหรือเจ็บปวด
• Gallows humor: Merriam-Webster นิยามว่าอารมณ์ขันที่ล้อสถานการณ์ที่คุกคามชีวิต เป็นหายนะ หรือน่าหวาดกลัว พบการใช้ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1901 มาจากคำเยอรมัน Galgenhumor ซึ่งหมายถึงคำพูดเหน็บแนมของนักโทษก่อนถูกประหาร

จำง่าย ๆ คือ black comedy กับ dark humor พูดถึงประเภทของความตลก ส่วน gallows humor พูดถึงคนที่กำลังเผชิญเรื่องร้ายเอง เช่น คนไข้ก่อนผ่าตัด แล้วเลือกเล่นมุกกับชะตากรรมของตัวเอง

ซิกมุนด์ ฟรอยด์ เขียนถึงอารมณ์ขันแบบนี้ในเรียงความเรื่อง Humour ปี ค.ศ. 1927 วิกิพีเดียภาษาอังกฤษสรุปใจความว่า ฟรอยด์มองว่าในอารมณ์ขันแบบนี้ ตัวตนของคนพูดปฏิเสธที่จะทุกข์ไปกับการยั่วยุของความจริง และยืนยันว่าบาดแผลทำอะไรตนไม่ได้

คำว่า humour noir มาจากไหน และใครเป็นคนทำให้แพร่หลาย?

คนที่ทำให้คำนี้เป็นที่รู้จักคือ André Breton นักทฤษฎีคนสำคัญของกลุ่มเซอร์เรียลลิสม์ชาวฝรั่งเศส วิกิพีเดียภาษาอังกฤษระบุว่า Breton ใช้คำว่า humour noir ในปี ค.ศ. 1935 ขณะตีความงานเขียนของ Jonathan Swift จากนั้นในปี ค.ศ. 1940 เขาตีพิมพ์หนังสือ Anthologie de l’humour noir หรือรวมเรื่องอารมณ์ขันสีดำ ที่กรุงปารีส ผ่านสำนักพิมพ์ Éditions du Sagittaire

หนังสือเล่มนี้รวมงานของนักเขียน 45 คน เรียงตามลำดับเวลา แต่ละคนมีคำนำที่ Breton เขียนเองก่อนตัดตอนงานเขียนมาให้อ่าน การจำหน่ายถูกรัฐบาลวิชีของฝรั่งเศสสั่งห้ามทันทีที่ออก หนังสือได้พิมพ์ซ้ำในปี ค.ศ. 1947 หลัง Breton กลับจากการลี้ภัย และพิมพ์อีกครั้งในปี ค.ศ. 1966 ซึ่ง Breton เรียกว่าฉบับสมบูรณ์ ในฉบับนี้ Swift อยู่เป็นคนแรก ตามด้วย Marquis de Sade

ข้อมูลเรื่องปีที่มาของคำไม่ตรงกันทุกแหล่ง

ตรงนี้ต้องระวัง บทความวิกิพีเดียเรื่องหนังสือรวมเรื่องของ Breton เขียนว่าหนังสือเล่มนี้เป็นผู้บัญญัติคำว่า black humor แต่ Merriam-Webster บันทึกการใช้คำ black humor ในภาษาอังกฤษไว้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1916 ซึ่งเก่ากว่าปี 1935 ขณะที่ Britannica ใช้ถ้อยคำระมัดระวังกว่า คือบอกเพียงว่า Breton ตีพิมพ์หนังสือเล่มนี้ในปี 1940 แต่คำนี้ยังไม่แพร่หลายจนถึงทศวรรษ 1960

ความเห็นของเราคือ พูดให้ปลอดภัยที่สุดว่า Breton ทำให้ humour noir กลายเป็นแนวคิดทางวรรณกรรม ไม่ใช่คนแรกที่เอาคำว่า “ดำ” กับ “ตลก” มาวางต่อกัน

ในทศวรรษ 1960 Britannica ระบุว่าคำนี้ถูกใช้กับนักเขียนอย่าง Nathanael West, Vladimir Nabokov และ Joseph Heller และวิกิพีเดียภาษาอังกฤษเสริมว่าหนังสือรวมเรื่อง Black Humor ของ Bruce Jay Friedman ปี ค.ศ. 1965 ช่วยให้คำนี้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง

ตัวอย่างตลกร้ายในวรรณกรรมและภาพยนตร์มีเรื่องใดบ้าง?

ตัวอย่างที่ถูกยกบ่อยที่สุดคือ A Modest Proposal ของ Jonathan Swift, นวนิยาย Catch-22 ของ Joseph Heller และภาพยนตร์ Dr. Strangelove ของ Stanley Kubrick ทั้งสามเรื่องเอาหัวข้อที่หนักที่สุด คือความอดอยาก สงคราม และระเบิดนิวเคลียร์ มาเล่าด้วยน้ำเสียงที่ทำให้คนอ่านหัวเราะก่อนจะรู้สึกไม่สบายใจ ตารางด้านล่างรวบรวมผลงานที่ Britannica และวิกิพีเดียยกเป็นตัวอย่างหรือต้นแบบของตลกร้าย

A Modest Proposal (1729)

ชื่อเต็มยาวมาก แปลได้ประมาณว่า “ข้อเสนออย่างถ่อมตนเพื่อไม่ให้ลูกของคนจนเป็นภาระแก่พ่อแม่หรือประเทศ และทำให้เด็กเหล่านั้นเป็นประโยชน์ต่อสาธารณะ” ผู้เล่าเรื่องในความเรียงเสนอว่าครอบครัวยากจนในไอร์แลนด์จะพ้นความลำบากได้ถ้าขายลูกให้คนรวยเป็นอาหาร พร้อมคำนวณตัวเลขทางเศรษฐกิจอย่างจริงจัง

ความตลกร้ายอยู่ที่น้ำเสียงนิ่งเรียบกับเนื้อหาที่โหดเกินรับได้ Swift ไม่ได้เสนอเรื่องนี้จริง เขาต้องการให้คนอ่านรู้สึกขยะแขยงกับวิธีที่สังคมยุคนั้นมองคนจนเป็นแค่ตัวเลข วิกิพีเดียภาษาอังกฤษระบุว่างานนี้ถูกยกเป็นหนึ่งในตัวอย่างการใช้ถ้อยคำย้อนแย้งต่อเนื่องที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในวรรณกรรมอังกฤษ

Catch-22 (1961)

นวนิยายเรื่องแรกของ Joseph Heller ตีพิมพ์เมื่อวันที่ 10 ตุลาคม 1961 เล่าเรื่องกัปตัน John Yossarian พลทิ้งระเบิดประจำเครื่องบิน B-25 บนเกาะ Pianosa ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ใจกลางเรื่องคือกฎชื่อ Catch-22 นักบินที่วิกลจริตขอพักบินได้ แต่การยื่นคำขอเพราะกลัวตายถือเป็นหลักฐานว่ามีสติดี จึงต้องบินต่อ ไม่ว่าทางไหนก็หนีไม่พ้น

คำว่า catch-22 กลายเป็นสำนวนภาษาอังกฤษ ใช้เรียกปัญหาที่ทางออกเดียวถูกปิดด้วยเงื่อนไขของตัวปัญหาเอง

Dr. Strangelove (1964)

ภาพยนตร์ของ Stanley Kubrick ออกฉายวันที่ 29 มกราคม 1964 เล่าเรื่องนายพลอากาศสหรัฐฯ ที่หวาดระแวงจนสั่งโจมตีนิวเคลียร์ใส่สหภาพโซเวียตโดยไม่ได้รับอนุญาต ขณะที่ประธานาธิบดีกับที่ปรึกษาพยายามหยุดเครื่องบินทิ้งระเบิดก่อนโลกจะถูกทำลาย Peter Sellers เล่น 3 บทในเรื่องเดียว

หนังได้เข้าชิงรางวัลออสการ์ 4 สาขา รวมถึงภาพยนตร์ยอดเยี่ยม สถาบันภาพยนตร์อเมริกัน (AFI) จัดให้อยู่อันดับ 3 ในรายชื่อภาพยนตร์อเมริกันที่ตลกที่สุดเมื่อปี 2000 และหอสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ เลือกเข้าทะเบียนภาพยนตร์แห่งชาติในปี 1989 เป็นหนึ่งใน 25 เรื่องแรก

ตัวอย่างจากฝั่งไทย

ในไทย ตัวอย่างที่ชัดคือหนังสือการ์ตูน DARK HUMOUR (ขำ-ขื่น) ของนักวาดที่ใช้นามว่า นิค ขายหัวเราะ ซึ่ง The Matter สัมภาษณ์เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม 2565 หนังสือวางขายผ่าน Minimore Store และมีคำเตือนว่าไม่เหมาะกับผู้อ่านอายุต่ำกว่า 16 ปีหรือผู้ที่มีภาวะซึมเศร้า เพราะมีเนื้อหาความรุนแรงและความตายหลายรูปแบบ ประโยคหนึ่งที่ The Matter ยกไว้ในบทความสรุปแก่นของตลกร้ายได้ดี คือ “ใน 55555555 มีน้ำตาซ่อนอยู่”

ตลกร้ายต่างจากประชดประชัน irony และ sarcasm อย่างไร?

ต่างกันที่เกณฑ์ที่ใช้นิยาม ตลกร้ายนิยามด้วย “หัวข้อ” คือต้องเป็นเรื่องหนักหรือต้องห้าม ส่วน irony นิยามด้วย “วิธีพูด” คือพูดให้ความหมายต่างจากตัวอักษร และประชดประชันกับ sarcasm นิยามด้วย “เจตนา” คือพูดให้คนฟังเจ็บ ประโยคเดียวจึงอาจเป็นได้หลายอย่างพร้อมกัน เช่น A Modest Proposal ใช้ irony กับเรื่องความอดอยาก จึงเป็นทั้ง irony และตลกร้าย

ประชดประชันในภาษาไทยเน้นความไม่พอใจ

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานนิยาม “ประชด” ว่า แกล้งทำให้เกินควรหรือพูดแดกดันเพราะความไม่พอใจ ยกตัวอย่างสำนวน หุงข้าวประชดหมา ปิ้งปลาประชดแมว และระบุว่าในกลอนใช้ว่า ประทยด หรือ ประเทียด ก็มี ส่วน “ประชดประชัน” คือพูดหรือทำเป็นเชิงกระทบกระแทกแดกดัน จุดสำคัญคือต้นเหตุ ประชดเกิดจากความไม่พอใจที่มีต่อใครสักคน และคนฟังคือเป้า

ตลกร้ายไม่จำเป็นต้องมีเป้าแบบนั้น คนที่เล่นมุกเรื่องความตายของตัวเองในห้องรอผ่าตัดไม่ได้โกรธใคร เขากำลังทำให้ความกลัวของตัวเองเล็กลง ในทางกลับกัน การประชดไม่จำเป็นต้องเกี่ยวกับเรื่องหนัก ถ้าเพื่อนมาสาย 1 ชั่วโมงแล้วเราบอกว่า “มาเร็วจังเลยนะ” นั่นคือประชดและ irony แต่ไม่ใช่ตลกร้าย

ส่วน irony กับ sarcasm ต่างกันแค่เจตนา Merriam-Webster อธิบายว่า sarcasm คือถ้อยคำที่มักอยู่ในรูป irony ซึ่งตั้งใจให้เจ็บ คำไทยที่ใกล้ที่สุดจึงเป็นประชดประชันและแดกดัน ซึ่งพจนานุกรมนิยามแดกดันว่า กล่าวกระทบกระแทกหรือประชดให้เจ็บใจ

คนแบบไหนชอบตลกร้าย งานวิจัยว่าอย่างไร?

งานที่ถูกอ้างถึงมากที่สุดคือบทความของ Ulrike Willinger และคณะจากมหาวิทยาลัยการแพทย์เวียนนา ประเทศออสเตรีย ตีพิมพ์ในวารสาร Cognitive Processing ปี 2017 เล่มที่ 18 หน้า 159 ถึง 167 ผลโดยสรุปคือ ความชอบและความเข้าใจตลกร้ายสัมพันธ์ในทางบวกกับเชาวน์ปัญญาทั้งด้านภาษาและด้านที่ไม่ใช่ภาษา รวมถึงระดับการศึกษาที่สูงกว่า ส่วนอารมณ์ที่ไม่มั่นคงและความก้าวร้าวที่สูงกว่าดูจะทำให้ความเพลิดเพลินกับตลกร้ายลดลง

ผู้วิจัยให้ผู้ใหญ่ 156 คน เป็นผู้หญิง 76 คนและผู้ชาย 80 คน อายุเฉลี่ย 33.4 ปี ดูการ์ตูนตลกร้าย 12 ภาพจากหนังสือ The Black Book ของนักวาด Uli Stein เนื้อหาเป็นเรื่องความตาย 6 ภาพ โรคภัย 2 ภาพ ความพิการ 3 ภาพ และการรักษาพยาบาล 1 ภาพ แล้วให้คะแนนแต่ละภาพด้วยมาตรวัด 4 ระดับ จากนั้นวัดเชาวน์ปัญญา อารมณ์ และความก้าวร้าว แล้วใช้การวิเคราะห์จัดกลุ่มแบ่งผู้ร่วมวิจัยได้ 3 กลุ่ม

อ่านผลวิจัยนี้อย่างไรไม่ให้เกินจริง

หัวข่าวที่แชร์กันบ่อยว่า “คนชอบตลกร้ายฉลาดกว่า” พูดเกินกว่าที่งานวิจัยบอก สิ่งที่ผู้วิจัยพบคือความสัมพันธ์ในกลุ่มตัวอย่าง 156 คน ไม่ได้พิสูจน์ว่าการชอบตลกร้ายทำให้ฉลาดขึ้น หรือคนที่ไม่ขำแปลว่าฉลาดน้อยกว่า นอกจากนี้การ์ตูนทั้ง 12 ภาพมาจากนักวาดคนเดียว รสนิยมต่อลายเส้นหรือสไตล์มุกของนักวาดคนนั้นอาจมีผลต่อคะแนนด้วย

ผู้วิจัยสรุปว่าการเข้าใจตลกร้ายต้องใช้ทั้งความคิดและอารมณ์ ข้อนี้มีประโยชน์กว่าการเอาไปวัดว่าใครฉลาด เพราะบอกเราว่าคนตรงหน้าที่ไม่ขำอาจกำลังเจ็บอยู่

ตลกร้ายช่วยตอนไหน และทำร้ายคนเมื่อไหร่?

ตลกร้ายช่วยได้เมื่อคนเล่นหัวเราะกับความเจ็บของตัวเอง และทำร้ายเมื่อหัวเราะกับความเจ็บของคนที่ยังเจ็บอยู่หรือคนที่ไม่มีเสียงจะตอบโต้ ทฤษฎีที่อธิบายเรื่องนี้ได้ชัดคือทฤษฎีการละเมิดที่ไม่เป็นภัย (benign violation theory) ของ Peter McGraw กับ Caleb Warren

ทฤษฎีนี้บอกว่าเราจะหัวเราะเมื่อครบ 3 เงื่อนไข คือมีบางอย่างละเมิดความรู้สึกว่าโลก “ควรจะเป็น” แบบไหน สถานการณ์นั้นดูไม่เป็นภัย และคนดูเห็นทั้งสองมุมพร้อมกัน การละเมิดจะดูไม่เป็นภัยเมื่อเรามีระยะห่างทางใจกับเรื่องนั้น หรือไม่ได้ยึดติดกับบรรทัดฐานที่ถูกละเมิดมากนัก แต่ถ้าใครผูกพันกับเรื่องนั้นมาก การละเมิดจะไม่ดูไม่เป็นภัยอีกต่อไป และความตลกก็หายไป คนที่เพิ่งเสียคนในครอบครัวไปเมื่อสัปดาห์ก่อนจึงไม่มีระยะห่างพอจะขำมุกเดียวกับที่คนอื่นขำ

ตลกร้ายเป็นส่วนหนึ่งของการไว้อาลัยได้

บทความของ ชลธิชา ทักษิณาเวศน์ ใน The101.world เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2567 วิเคราะห์เทรนด์ TikTok ที่คนให้คะแนนพฤติกรรมของคนในครอบครัวที่เสียชีวิตไปแล้วแบบติดตลก เช่น 0/10 ผู้เขียนเสนอว่าการไว้อาลัยไม่จำเป็นต้องมาในรูปความเศร้าเสมอ และตลกร้ายช่วยให้คนประมวลความสูญเสียได้

จุดที่บทความเดียวกันขีดเส้นไว้คือ ตลกร้ายช่วยได้เมื่อผู้ใช้หันมันเข้าหาความโศกของตัวเอง แต่กลายเป็นปัญหาเมื่อพุ่งไปที่กลุ่มคนเปราะบางที่ไม่มีอำนาจ เส้นนี้ตรงกับที่นักวาดอย่าง นิค ขายหัวเราะ ติดคำเตือนอายุ 16 ปีไว้บนหนังสือ คือคนทำตลกร้ายที่ดีรู้ว่ามุกของตัวเองไม่ได้เหมาะกับทุกคน

มารยาทก่อนเล่นมุกตลกร้าย

• เล่นกับความเจ็บของตัวเองก่อน: มุกที่ล้อชะตากรรมของคนพูดเองแทบไม่ทำร้ายใคร ตรงข้ามกับมุกที่ล้อความเจ็บของคนอื่น
• ดูเวลาและระยะห่าง: เรื่องที่เพิ่งเกิดและยังมีคนเจ็บอยู่ ไม่ใช่วัตถุดิบของมุก ตามหลักระยะห่างทางใจของทฤษฎีการละเมิดที่ไม่เป็นภัย
• ดูคนฟัง: งานวิจัยปี 2017 ชี้ว่าคนที่อารมณ์ไม่ดีอยู่ขำตลกร้ายน้อยกว่า ถ้าคนตรงหน้ากำลังเครียดหรือเศร้า เก็บมุกไว้ก่อน
• ถามว่าเป้าคือใคร: ถ้าเป้าคือระบบที่ไร้เหตุผลแบบใน Catch-22 หรือ Dr. Strangelove มุกกำลังวิจารณ์ผู้มีอำนาจ ถ้าเป้าคือกลุ่มคนที่ถูกเลือกปฏิบัติอยู่แล้ว มุกกำลังซ้ำเติม

ความเห็นของเราคือ ตลกร้ายที่ดีมักตั้งคำถามกับอะไรบางอย่าง Swift ตั้งคำถามกับความใจดำต่อคนจน Heller ตั้งคำถามกับระเบียบทหาร Kubrick ตั้งคำถามกับการแข่งอาวุธนิวเคลียร์ ถ้ามุกเหลือแค่ความสะใจที่เห็นคนอื่นลำบาก นั่นเป็นแค่ความใจร้ายที่แต่งตัวเป็นมุก

คำถามที่พบบ่อย

ตลกร้ายที่ดีทำให้เราหัวเราะแล้วคิดต่อ

ตลกร้ายไม่ใช่แค่มุกเรื่องความตาย มันคือวิธีมองเรื่องที่เจ็บที่สุดจากระยะห่างพอให้หัวเราะได้ ตั้งแต่ Swift ในปี 1729 จนถึงคลิปไว้อาลัยบน TikTok สิ่งที่แยกตลกร้ายที่ดีออกจากความใจร้ายคือคำถามสองข้อ มุกนี้หัวเราะกับใคร และคนที่เจ็บที่สุดในเรื่องนี้หัวเราะด้วยได้ไหม

แหล่งอ้างอิง

• Encyclopaedia Britannica: black humor (ปรับปรุงล่าสุด 31 กรกฎาคม 2026)
• Merriam-Webster: black humor definition
• Merriam-Webster: gallows humor definition
• Merriam-Webster: irony definition
• Merriam-Webster: sarcasm definition และส่วนเปรียบเทียบคำพ้อง
• พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ฉบับออนไลน์: คำว่า ตลก ประชด ประชดประชัน แดกดัน เสียดสี
• วิกิพีเดีย: สุขนาฏกรรมมืด
• Wikipedia: Black comedy
• Wikipedia: Anthology of Black Humor
• Wikipedia: A Modest Proposal
• Wikipedia: Catch-22
• Wikipedia: Dr. Strangelove
• Wikipedia: Benign violation theory
• PMC: Willinger et al. (2017) Cognitive and emotional demands of black humour processing, Cognitive Processing 18(2)
• The101.world: ข้างนอกฮาๆ ข้างในฮือๆ ทำไมคนไว้อาลัยบน TikTok ด้วยมีมตลกร้าย (19 กรกฎาคม 2567)
• The Matter: Dark Humour วาดแก๊กและขำให้เรื่องดาร์กๆ ของชีวิต กับ นิค ขายหัวเราะ (13 ตุลาคม 2565)