เท้าเอว หรือ ท้าวเอว เขียนแบบไหนถูก เทียบพจนานุกรม พร้อมวิธีจำ

ถ้าสงสัยว่า เท้าเอว หรือ ท้าวเอว คำไหนถูก คำตอบคือ เท้าเอว เพราะพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ให้ความหมายของ เท้า ว่า “ยัน” และยกตัวอย่าง “เอามือเท้าเอว” ไว้ตรงตัว ส่วน ท้าว หมายถึงผู้เป็นใหญ่ ตามที่สำนักงานราชบัณฑิตยสภาอธิบายไว้ในบทความ “ท้าว กับ เท้า” เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2553

เรียบเรียงโดย ทีมบรรณาธิการ Empirememes · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด 11 กันยายน 2569

เท้าเอว หรือ ท้าวเอว เขียนแบบไหนถูก?

เขียนว่า เท้าเอว จึงจะถูก และถ้าอยากใช้คำเต็มก็เขียนว่า เท้าสะเอว ได้เช่นกัน ทั้งสองคำหมายถึงท่าที่เอามือยันไว้ที่เอว ซึ่งเป็นท่าที่เราเห็นกันบ่อยเวลาคนกำลังรอ กำลังหงุดหงิด หรือกำลังยืนดูอะไรอย่างตั้งใจ

เหตุผลอยู่ที่คำว่า เท้า ในที่นี้ไม่ได้แปลว่าตีน แต่เป็นคำกริยาที่แปลว่า ยัน หรือค้ำ เมื่อมือไปยันอยู่ที่เอว ภาษาไทยจึงเรียกท่านี้ว่า เท้าเอว ส่วนคำว่า ท้าว เป็นคำนามที่ใช้เรียกผู้เป็นใหญ่ ไม่เคยมีความหมายว่ายันหรือค้ำ การเขียนเป็น ท้าวเอว จึงผิดทั้งตัวสะกดและความหมาย

พจนานุกรมระบุไว้ด้วยว่า สะเอว จะเรียกว่า กะเอว บั้นเอว หรือ เอว ก็ได้ นั่นแปลว่า เท้าเอว กับ เท้าสะเอว มีความหมายเหมือนกันทุกประการ ต่างกันแค่ความยาวของคำ ในงานเขียนทั่วไปจะเลือกใช้คำไหนก็ได้ ขอแค่สะกดคำแรกด้วย เท้า

มีเรื่องหนึ่งที่ควรรู้ไว้ก่อน ถ้าลองพิมพ์คำว่า เท้าเอว หรือ เท้าสะเอว ลงในพจนานุกรมออนไลน์ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา ระบบจะตอบว่าไม่พบคำศัพท์ แต่ไม่ได้แปลว่าคำนี้ผิด เพราะพจนานุกรมไม่ได้เก็บเป็นแม่คำแยก แต่ใส่ “เอามือเท้าเอว” ไว้เป็นตัวอย่างในความหมายของคำว่า เท้า โดยตรง

พจนานุกรมราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายคำว่า เท้า ไว้อย่างไร?

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 แบ่งความหมายของ เท้า ไว้ 3 ข้อ ข้อแรกเป็นคำนาม อีก 2 ข้อเป็นคำกริยา และความหมายที่ทำให้เขียนว่า เท้าเอว ได้คือข้อที่ 2 ซึ่งแปลว่า ยัน ลองดูทีละข้อจะเห็นภาพชัดขึ้น

ความหมายที่ 1: คำนาม แปลว่า ตีน

เท้า ในความหมายนี้คือตีน แต่เป็นคำที่ใช้ในความสุภาพ พจนานุกรมยังบอกว่าใช้เรียกขาโต๊ะหรือขาตู้ได้ด้วย จึงมีลูกคำอย่าง เท้าคู้ และ เท้าสิงห์ ซึ่งบทความของราชบัณฑิตยสภายกตัวอย่างไว้ว่า โต๊ะเท้าคู้ และ ตู้เท้าสิงห์

ความหมายนี้คือความหมายที่คนไทยคุ้นที่สุด และในความเห็นของทีมบรรณาธิการ ความคุ้นเคยนี้เองที่ทำให้หลายคนลังเลเวลาเขียน เท้าเอว เพราะนึกไม่ออกว่าตีนไปเกี่ยวอะไรกับมือที่วางอยู่ตรงเอว

ความหมายที่ 2: คำกริยา แปลว่า ยัน

นี่คือความหมายที่ไขปริศนาทั้งหมด พจนานุกรมให้ตัวอย่างว่า “ยืนเอามือเท้าโต๊ะ” และ “เอามือเท้าเอว” อะไรก็ตามที่เอาส่วนหนึ่งของร่างกายไปยันหรือค้ำไว้ ใช้ เท้า ในความหมายนี้ได้ทั้งหมด

คำที่มาจากความหมายนี้ ได้แก่ เท้าแขน ซึ่งพจนานุกรมเก็บเป็นลูกคำ เช่น นั่งเท้าแขน นอกจากนั้นยังมี เท้าคาง คือเอามือยันคางไว้ ซึ่งเป็นการประกอบคำแบบเดียวกับ เท้าเอว

ความหมายที่ 3: คำกริยา แปลว่า อ้างถึง

ความหมายสุดท้ายคือ อ้างถึง ตัวอย่างในพจนานุกรมคือ เท้าความ หมายถึงการกล่าวถึงเรื่องที่ผ่านมาเพื่อปูพื้นก่อนเล่าเรื่องต่อ ถ้ามองให้ลึก ก็คือการยกเรื่องเดิมขึ้นมาค้ำไว้เป็นฐานของเรื่องใหม่ จึงยังอยู่ในตระกูลความหมายเดียวกับการยัน

คำที่มี เท้า แต่ความหมายเปลี่ยนไป

บทความ “ท้าว กับ เท้า” ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภาอธิบายว่า เท้า ยังไปประกอบกับคำอื่นแล้วเกิดความหมายใหม่ได้ เช่น เท้าแชร์ หมายถึงหัวหน้าวงแชร์ที่ดูแลเรื่องเงิน และตามปรกติจะได้เงินเป็นคนแรกโดยไม่เสียดอกเบี้ย อีกคำคือ เท้ายายม่อม ซึ่งเป็นชื่อไม้ล้มลุกที่หัวใช้ทำแป้งได้ เรียกว่า แป้งเท้ายายม่อม

สองคำนี้ก็เขียนด้วย เท้า เหมือนกัน ถ้าเจอคำว่า “แป้งท้าวยายม่อม” หรือ “ท้าวแชร์” ให้รู้ไว้ว่าเป็นการสะกดผิดแบบเดียวกับ ท้าวเอว

ทำไมต้องยึดพจนานุกรมฉบับ พ.ศ. 2554

พจนานุกรมฉบับนี้มีคำศัพท์ประมาณ 39,000 คำ เพิ่มขึ้นจากฉบับ พ.ศ. 2542 ประมาณ 2,000 คำ และฉบับพิมพ์มีความยาว 1,484 หน้า มีประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2556 ให้ใช้เป็นหลักอ้างอิงในงานราชการและการศึกษา และลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 13 กรกฎาคม 2556

ข้อดีคือไม่ต้องเปิดเล่มหนา ๆ อีกแล้ว สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเปิดทดลองระบบค้นหาออนไลน์ตั้งแต่วันที่ 24 ตุลาคม 2557 และออกแอปพลิเคชันบนมือถือเมื่อวันที่ 21 กันยายน 2558 ใครสงสัยคำไหนก็ตรวจเองได้ภายในไม่กี่วินาที

ท้าว หมายถึงอะไร และใช้กับคำใดได้บ้าง?

ท้าว เป็นคำนามที่หมายถึงผู้เป็นใหญ่หรือพระเจ้าแผ่นดิน โดยมากพบในบทกลอนและวรรณคดี พจนานุกรมแยกไว้เป็น ท้าว 1 ซึ่งเป็นคำนาม และ ท้าว 2 ซึ่งเป็นคำวิเศษณ์ ไม่มีข้อใดเลยที่แปลว่ายันหรือค้ำ

• ผู้เป็นใหญ่ หรือ พระเจ้าแผ่นดิน: เช่น ท้าวยศวิมล และลูกคำอย่าง ท้าวพญา ท้าวพระยา
• ตำแหน่งหญิงอาวุโสในราชสำนัก: เป็นตำแหน่งที่พระเจ้าแผ่นดินโปรดเกล้าฯ ตั้งไว้ดูแลราชกิจฝ่ายในพระราชวัง เช่น ท้าวทรงกันดาล ท้าวสมศักดิ์ ภาษาปากเรียกว่า คุณท้าว หรือ นางท้าว
• ภาษาถิ่นอีสาน: ใช้เป็นคำประกอบชื่อผู้ชายที่มีเชื้อสายเจ้าหรือขุนนาง เช่น ท้าวฮุ่ง
• ท้าว 2 คำวิเศษณ์: ใช้ในกลอน หมายถึงอาการสั่นรัว ๆ พจนานุกรมยกตัวอย่างจากเรื่องสังข์ทองว่า “ความกลัวตัวสั่นอยู่ท้าวท้าว”

ในวรรณคดี เราจะเจอ ท้าว นำหน้าชื่อเทพหรือกษัตริย์อยู่เสมอ บทความ “ท้าว-เท้า” ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภายกตัวอย่างไว้ว่า ท้าวแสนปม ท้าวทศรถ ท้าวพรหมทัต ท้าวกุมภัณฑ์ และท้าวมาลีวราช ชื่อที่คุ้นหูอีกสองชื่อคือ ท้าวสักกะ และท้าวเวสสุวรรณ

ถ้าลองแปล ท้าวเอว ตามความหมายจริงของคำ จะได้อะไรทำนอง “ผู้เป็นใหญ่แห่งเอว” ซึ่งไม่มีความหมายในภาษาไทย นี่เป็นวิธีเช็กที่ง่ายมาก ถ้าแปลแล้วฟังไม่รู้เรื่อง แปลว่ากำลังใช้คำผิดตัว

เท้า กับ ท้าว ต่างกันอย่างไร

เท้า เป็นได้ทั้งคำนามและคำกริยา และมีความหมายว่ายัน ส่วน ท้าว เป็นคำนามและคำวิเศษณ์ ใช้เรียกผู้เป็นใหญ่ ตารางด้านล่างสรุปความต่างจากพจนานุกรมและบทความของสำนักงานราชบัณฑิตยสภาทั้ง 2 บทความ

ทำไมคนถึงเขียน ท้าวเอว ผิดกันบ่อย?

สาเหตุหลักคือสองคำนี้ออกเสียงเหมือนกัน บทความ “ท้าว-เท้า” ซึ่งมาจากบทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ 7 เมษายน 2552 อธิบายว่า เท้า ควรออกเสียงสระเป็นเสียงสั้น แต่ปัจจุบันมักออกเสียงยาว คำที่ออกเสียงว่า [ท้าว] จึงเขียนได้ 2 แบบ และแต่ละแบบมีความหมายต่างกัน

เมื่อหูได้ยินเสียงเดียวกัน มือก็เลือกตัวสะกดตามความรู้สึก หลายคนเลือก ท้าว เพราะคิดว่า เท้า ต้องหมายถึงตีนเท่านั้น และท่านี้ใช้มือ ไม่ได้ใช้ตีน การเดาแบบนี้ฟังดูมีเหตุผล แต่พลาดตรงที่ไม่รู้ว่า เท้า เป็นคำกริยาได้ด้วย

สำนักงานราชบัณฑิตยสภาเองก็เขียนไว้ในบทความเมื่อปี 2553 ว่า ท้าว กับ เท้า เป็นคำที่ผู้ใช้ภาษาไทยมักใช้สับสนกันอยู่เสมอ และมีบทความอธิบายเรื่องนี้ถึง 2 บทความ ห่างกันราว 15 เดือน ในความเห็นของเรา นี่ไม่ใช่ปัญหาของคนที่ไม่รู้ภาษา แต่เป็นปัญหาของการรู้จักคำคำหนึ่งเพียงความหมายเดียว พอรู้ว่า เท้า แปลว่ายันได้ ความสับสนก็หายไปเกือบหมด

จำอย่างไรไม่ให้สับสนระหว่าง เท้า กับ ท้าว?

ให้นึกถึงหน้าที่ของเท้า เท้าคือส่วนที่ค้ำตัวเราไว้ไม่ให้ล้ม ดังนั้นท่าไหนที่เอาส่วนใดส่วนหนึ่งไปค้ำหรือยันไว้ ให้ใช้ เท้า ทั้งหมด ส่วน ท้าว เก็บไว้ใช้กับชื่อเรียกผู้เป็นใหญ่ในวรรณคดีอย่างเดียว

ทดสอบด้วยคำถาม 2 ข้อ

ก่อนเขียน ถามตัวเองว่า “คำนี้พูดถึงการยัน การค้ำ หรือการอ้างถึงเรื่องเดิมหรือเปล่า” ถ้าใช่ ใช้ เท้า ถ้าไม่ใช่ ถามต่อว่า “คำนี้เป็นชื่อหรือตำแหน่งของคนสำคัญหรือเปล่า” ถ้าใช่ จึงใช้ ท้าว

สองคำถามนี้ใช้ได้กับเกือบทุกกรณีที่เจอในชีวิตจริง ท่าทางของร่างกายทุกท่าตกอยู่ในคำถามแรก ส่วนชื่อตัวละครในวรรณคดีตกอยู่ในคำถามที่สอง

ตัวอย่างประโยคที่ใช้ถูก

• แม่ยืนเท้าสะเอวรอลูกอยู่หน้าบ้าน
• หัวหน้าเท้าเอวมองงานที่ยังไม่เสร็จ
• เขานั่งเท้าคางมองออกไปนอกหน้าต่าง
• คุณตานั่งเท้าแขนอยู่บนเก้าอี้หวาย
• ก่อนเข้าเรื่อง ขอเท้าความถึงเหตุการณ์เมื่อปีที่แล้วสักเล็กน้อย
• ในวรรณคดี ท้าวทศรถเป็นพระบิดาของพระราม

คำที่เขียนผิดบ่อยและวิธีแก้

ถ้าเจอคำเหล่านี้ในงานเขียน ให้แก้ตามนี้ได้เลย ท้าวเอว แก้เป็น เท้าเอว ท้าวสะเอว แก้เป็น เท้าสะเอว ท้าวคาง แก้เป็น เท้าคาง ท้าวแขน แก้เป็น เท้าแขน และ ท้าวความ แก้เป็น เท้าความ

ทุกคำในรายการนี้ผิดด้วยเหตุผลเดียวกัน คือเอาคำนามที่แปลว่าผู้เป็นใหญ่ไปใช้แทนคำกริยาที่แปลว่ายัน แก้ได้คำหนึ่งก็เข้าใจได้ทั้งกลุ่ม

มีคำไทยใดอีกบ้างที่มักเขียนผิดคล้ายกัน?

มีอีกหลายคำ และสำนักงานราชบัณฑิตยสภาเขียนอธิบายไว้เป็นระยะ ตารางนี้รวมเฉพาะคำที่มีบทความของราชบัณฑิตยสภารองรับ ความหมายสรุปจากบทความและพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554

ถ้ามองเป็นกลุ่ม จะเห็นว่าคำผิดเกิดจากไม่กี่สาเหตุ บางคำผิดเพราะเสียงที่ได้ยินเหมือนกัน เช่นเดียวกับ เท้า กับ ท้าว บางคำผิดเพราะไปเทียบกับคำที่คุ้นกว่า บทความเรื่อง อนุญาต ระบุว่า คนที่เติมสระอิที่ ต อาจสับสนกับคำว่า ญาติ ซึ่งเป็นคนละคำและคนละความหมาย

ส่วนกลุ่มชื่ออาหาร เช่น กะเพรา กับ กระเพาะปลา เป็นเรื่องของ “กะ” กับ “กระ” ที่ต้องจำเป็นคำ ๆ เพราะไม่มีกฎตายตัว วิธีที่ได้ผลที่สุดคือเปิดพจนานุกรมดูทุกครั้งที่ไม่แน่ใจ ลองค้นคำว่า กระเพรา ในพจนานุกรมออนไลน์ ระบบจะตอบว่าไม่พบคำศัพท์ ขณะที่ กะเพรา มีคำอธิบายเต็ม

คำถามที่พบบ่อย

สรุป: ใช้ เท้า ทุกครั้งที่หมายถึงการยัน แล้วเช็กคำอื่นแบบเดียวกัน

คำตอบของคำถามว่า เท้าเอว หรือ ท้าวเอว นั้นชัดเจน คือ เท้าเอว และ เท้าสะเอว เท่านั้นที่ถูก ขั้นต่อไปที่แนะนำคือเปลี่ยนจากการจำทีละคำมาเป็นการจำหลักการ ทุกครั้งที่ลังเล ให้ถามว่าคำนั้นพูดถึงการยันหรือเปล่า ถ้าใช่ก็ใช้ เท้า ได้ทันที

สำหรับคนที่เขียนงานเป็นประจำ ลองเพิ่มคำว่า ท้าวเอว ท้าวสะเอว ท้าวคาง ท้าวแขน และ ท้าวความ ลงในรายการคำที่ต้องค้นหาก่อนส่งงานหรือกดเผยแพร่ ใช้เวลาไม่ถึงนาทีแต่ช่วยกันคำผิดทั้งกลุ่มได้ และเมื่อเจอคำที่ไม่แน่ใจ ให้ค้นแม่คำในพจนานุกรมออนไลน์ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา อย่าค้นทั้งวลี เพราะคำประสมจำนวนหนึ่งซ่อนอยู่ในตัวอย่างของแม่คำ ไม่ได้แยกเป็นคำของตัวเอง

แหล่งอ้างอิง

• ท้าว กับ เท้า (30 มิถุนายน 2553), สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
• ท้าว-เท้า (7 เมษายน 2552), สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
• พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ฉบับออนไลน์ (ค้นคำ เท้า ท้าว สะเอว กะเพรา อนุญาต มัสมั่น พะแนง), สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
• พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 (จำนวนคำ จำนวนหน้า วันประกาศใช้ วันเปิดระบบออนไลน์และแอปพลิเคชัน), วิกิพีเดีย
• “กระ” และ “กะ” (5 กุมภาพันธ์ 2552), สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
• เขียนอย่างไร (24 มีนาคม 2552), สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
• อนุญาต (8 ธันวาคม 2550), สำนักงานราชบัณฑิตยสภา