คิดค่าล่วงเวลา 1.5 ถึง 3 เท่า สูตรลูกจ้างรายเดือน และใครไม่มีสิทธิได้ OT

คิดค่าล่วงเวลาโดยหาอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงก่อน แล้วคูณด้วยตัวคูณที่พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 กำหนดไว้ คือ 1.5 เท่าเมื่อทำล่วงเวลาในวันทำงานตามมาตรา 61 และ 3 เท่าเมื่อทำล่วงเวลาในวันหยุดตามมาตรา 63 สำหรับลูกจ้างรายเดือน มาตรา 68 ระบุว่าอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงคือค่าจ้างรายเดือนหารด้วยผลคูณของ 30 กับจำนวนชั่วโมงทำงานต่อวันโดยเฉลี่ย

เรียบเรียงโดย ทีมบรรณาธิการ Empirememes · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด 14 กันยายน 2569

คิดค่าล่วงเวลาอย่างไร และใช้สูตรไหน?

กฎหมายแรงงานไทยมีการแก้ไขล่าสุดคือพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 ซึ่งประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 7 พฤศจิกายน 2568 และบังคับใช้วันที่ 7 ธันวาคม 2568 แต่ฉบับนั้นแก้เรื่องวันลาคลอดและการคุ้มครองลูกจ้างของหน่วยงานรัฐ ไม่ได้แตะอัตราค่าล่วงเวลา ตัวเลขในบทความนี้จึงยังเป็นอัตราที่ใช้อยู่

การคิดค่าล่วงเวลามีสองขั้นตอนเท่านั้น ขั้นแรกคือหาอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงในวันทำงาน ขั้นที่สองคือคูณอัตรานั้นด้วยตัวคูณตามกฎหมายและจำนวนชั่วโมงที่ทำจริง ปัญหาส่วนใหญ่ที่ทำให้ตัวเลขของลูกจ้างกับของฝ่ายบุคคลไม่ตรงกัน เกิดที่ขั้นแรก ไม่ใช่ขั้นที่สอง

สูตรของลูกจ้างรายเดือน

มาตรา 68 เขียนไว้ชัดว่า ในกรณีที่ลูกจ้างได้รับค่าจ้างเป็นรายเดือน อัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงในวันทำงานหมายถึงค่าจ้างรายเดือนหารด้วยผลคูณของ 30 และจำนวนชั่วโมงทำงานในวันทำงานต่อวันโดยเฉลี่ย เขียนเป็นสูตรคือ เงินเดือน หารด้วย 30 หารด้วยชั่วโมงทำงานต่อวัน จากนั้นจึงคูณตัวคูณและจำนวนชั่วโมง

ตัวอย่าง เงินเดือน 18,000 บาท ทำงานวันละ 8 ชั่วโมง จะได้อัตราต่อชั่วโมง 18,000 หารด้วย 30 หารด้วย 8 เท่ากับ 75 บาท ถ้าทำล่วงเวลาในวันทำงาน 3 ชั่วโมง จะได้ 75 คูณ 1.5 คูณ 3 เท่ากับ 337.50 บาท

สูตรของลูกจ้างรายวันและรายชั่วโมง

ลูกจ้างรายวันไม่ต้องหารด้วย 30 ให้เอาค่าจ้างต่อวันหารด้วยชั่วโมงทำงานต่อวันโดยตรง เช่น วันละ 400 บาท ทำงาน 8 ชั่วโมง อัตราต่อชั่วโมงคือ 50 บาท ทำล่วงเวลา 2 ชั่วโมงได้ 150 บาท ส่วนลูกจ้างที่ได้ค่าจ้างตามผลงานเป็นหน่วย มาตรา 61 ให้ใช้อัตราค่าจ้างต่อหน่วยเป็นฐานแทน

ทำไมต้องหารด้วย 30 ไม่ใช่ 26 หรือจำนวนวันทำงานจริง

หลายบริษัทคุ้นกับการหารด้วย 26 ซึ่งเป็นวิธีคิดค่าจ้างรายวันในทางบัญชี แต่มาตรา 68 เขียนเลข 30 ไว้ตรงตัว และใช้เลขนี้ทุกเดือนไม่ว่าเดือนนั้นจะมี 28, 30 หรือ 31 วัน การหารด้วยเลขน้อยกว่า 30 ทำให้อัตราต่อชั่วโมงสูงขึ้น จึงทำได้ตามมาตรา 74 ที่เปิดให้จ่ายสูงกว่าอัตราตามกฎหมาย แต่หารด้วยเลขมากกว่า 30 เพื่อกดอัตราลงนั้นทำไม่ได้

ค่าล่วงเวลามีกี่อัตรา และ 1.5 เท่ากับ 3 เท่าต่างกันตรงไหน?

กฎหมายไม่ได้มีแค่ตัวคูณเดียว ตารางข้างล่างเรียงตามมาตราในพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541

จุดที่สับสนบ่อยที่สุดคือมาตรา 62 (1) คำว่าเพิ่มขึ้นจากค่าจ้างอีก 1 เท่า ไม่ได้แปลว่าได้เงินก้อนเดียวเท่าค่าจ้างปกติ แต่แปลว่าลูกจ้างรายเดือนได้ค่าจ้างของวันนั้นอยู่แล้ว บวกเพิ่มอีก 1 เท่าสำหรับชั่วโมงที่มาทำงาน ผลรวมจึงเทียบเท่า 2 เท่าเช่นเดียวกับลูกจ้างรายวัน

ตัวอย่างคิดค่าล่วงเวลาแต่ละระดับค่าจ้างได้เท่าไหร่?

ตารางนี้คำนวณจากสูตรมาตรา 68 โดยสมมติว่าทำงานวันละ 8 ชั่วโมง ตัวเลขทุกช่องเป็นค่าตอบแทนต่อชั่วโมง ยังไม่ได้คูณจำนวนชั่วโมงที่ทำจริง และเป็นอัตราขั้นต่ำตามกฎหมาย นายจ้างจ่ายสูงกว่านี้ได้

สองแถวสุดท้ายใช้อัตราค่าจ้างขั้นต่ำตามประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง ฉบับที่ 14 ที่มีผลตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2568 ซึ่งกำหนดอัตราไว้ 17 ระดับ ตั้งแต่วันละ 337 บาทในนราธิวาส ปัตตานี และยะลา ไปจนถึงวันละ 400 บาทในกรุงเทพมหานคร ภูเก็ต ชลบุรี ระยอง และฉะเชิงเทรา รายละเอียดรายจังหวัดอ่านต่อได้ในบทความ ค่าแรงขั้นต่ำล่าสุด

ทำงานวันหยุดได้ค่าแรงกี่เท่า และรายเดือนกับรายวันต่างกันตรงไหน?

คำตอบขึ้นกับวันนั้นเป็นวันหยุดประเภทใด และลูกจ้างมีสิทธิได้ค่าจ้างในวันหยุดนั้นหรือไม่ วันหยุดที่มาตรา 62 พูดถึงมีสามแบบ คือวันหยุดประจำสัปดาห์ตามมาตรา 28 วันหยุดตามประเพณีตามมาตรา 29 และวันหยุดพักผ่อนประจำปีตามมาตรา 30

ลูกจ้างรายเดือนได้ค่าจ้างในวันหยุดประจำสัปดาห์อยู่แล้ว จึงเข้าเงื่อนไขมาตรา 62 (1) คือได้เพิ่มอีก 1 เท่าตามจำนวนชั่วโมงที่มาทำ ส่วนลูกจ้างรายวันไม่ได้ค่าจ้างในวันหยุดประจำสัปดาห์ จึงเข้ามาตรา 62 (2) ได้ 2 เท่า แต่ในวันหยุดตามประเพณีและวันหยุดพักผ่อนประจำปี ลูกจ้างรายวันมีสิทธิได้ค่าจ้างด้วย จึงกลับไปใช้อัตราตามมาตรา 62 (1) ในวันเหล่านั้น

ถ้าวันหยุดนั้นทำงานเกินเวลาทำงานปกติเข้าไปอีก ชั่วโมงส่วนที่เกินจะเปลี่ยนอัตราเป็น 3 เท่าตามมาตรา 63 ทันที เช่น ลูกจ้างเงินเดือน 20,000 บาท ทำงานวันอาทิตย์ซึ่งเป็นวันหยุดประจำสัปดาห์ตั้งแต่ 9 โมงถึง 2 ทุ่ม พักกลางวัน 1 ชั่วโมง เท่ากับทำงาน 10 ชั่วโมง จะได้ค่าทำงานในวันหยุดเพิ่มอีก 1 เท่าสำหรับ 8 ชั่วโมงแรก คือ 83.33 คูณ 8 เท่ากับ 666.64 บาท และค่าล่วงเวลาในวันหยุดสำหรับ 2 ชั่วโมงหลัง คือ 250 คูณ 2 เท่ากับ 500 บาท รวมส่วนเพิ่มของวันนั้น 1,166.64 บาท

อีกกรณีที่คนมักลืมคือมาตรา 64 ถ้านายจ้างไม่จัดวันหยุดให้เลย หรือจัดให้น้อยกว่าที่มาตรา 28, 29 และ 30 กำหนด กฎหมายให้ถือเสมือนว่าให้ลูกจ้างทำงานในวันหยุด และต้องจ่ายตามอัตรามาตรา 62 และ 63 อ่านต่อได้ที่ วันลาพักร้อน

ทำโอทีได้สัปดาห์ละกี่ชั่วโมง และนายจ้างสั่งให้ทำได้ไหม?

มาตรา 24 ห้ามนายจ้างให้ลูกจ้างทำงานล่วงเวลาในวันทำงาน เว้นแต่ได้รับความยินยอมจากลูกจ้างก่อนเป็นคราว ๆ ไป คำว่าเป็นคราว ๆ สำคัญ เพราะการเซ็นยินยอมครั้งเดียวตอนเข้างานแล้วใช้ผูกพันตลอดอายุสัญญาไม่ตรงกับถ้อยคำของกฎหมาย ข้อยกเว้นมีเฉพาะงานที่ต้องทำติดต่อกันไปถ้าหยุดจะเสียหายแก่งาน งานฉุกเฉิน หรืองานอื่นตามที่กำหนดในกฎกระทรวง

ส่วนเพดานชั่วโมง มาตรา 26 ให้ชั่วโมงทำงานล่วงเวลาตามมาตรา 24 วรรคหนึ่ง รวมกับชั่วโมงทำงานในวันหยุดตามมาตรา 25 วรรคสองและวรรคสาม ต้องไม่เกินอัตราที่กำหนดในกฎกระทรวง ซึ่งบริการข้อมูลของกระทรวงแรงงานระบุตัวเลขไว้ว่ารวมกันแล้วต้องไม่เกิน 36 ชั่วโมงต่อสัปดาห์

มาตรา 27 ยังกำหนดว่าถ้าจะทำงานล่วงเวลาต่อจากเวลาทำงานปกติไม่น้อยกว่า 2 ชั่วโมง นายจ้างต้องจัดเวลาพักไม่น้อยกว่า 20 นาทีก่อนเริ่มทำล่วงเวลา และเวลาพักที่รวมกันเกินวันละ 2 ชั่วโมง ให้นับส่วนที่เกินเป็นเวลาทำงานปกติ

อีกจุดที่คนคิดผิดคือการนับชั่วโมงล่วงเวลาในสัปดาห์ที่มีวันลาหรือวันหยุด มาตรา 69 ระบุว่าถ้านายจ้างกำหนดเวลาทำงานปกติเป็นสัปดาห์ ให้นับวันหยุดตามประเพณี วันหยุดพักผ่อนประจำปี และวันลา เป็นวันทำงาน ชั่วโมงที่ทำเกินจึงคิดจากกรอบเดิม ไม่ใช่จากชั่วโมงที่มาทำงานจริงเท่านั้น

ใครไม่มีสิทธิได้รับค่าล่วงเวลา?

มาตรา 65 ซึ่งแก้ไขโดยพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2551 ระบุลูกจ้าง 9 กลุ่มที่ไม่มีสิทธิได้ค่าล่วงเวลาตามมาตรา 61 และค่าล่วงเวลาในวันหยุดตามมาตรา 63 แต่ทั้ง 9 กลุ่มไม่ได้ถูกปฏิบัติเหมือนกัน

กลุ่มแรกคือ (1) ลูกจ้างซึ่งมีอำนาจหน้าที่ทำการแทนนายจ้างสำหรับกรณีการจ้าง การให้บำเหน็จ หรือการเลิกจ้าง กลุ่มนี้ไม่ได้อะไรเลย และมาตรา 66 ยังตัดสิทธิค่าทำงานในวันหยุดตามมาตรา 62 ออกไปด้วย ข้อสังเกตคือกฎหมายวัดที่อำนาจจริง ไม่ได้วัดที่ชื่อตำแหน่ง การได้ชื่อว่าผู้จัดการแต่ไม่มีอำนาจจ้างหรือเลิกจ้างใคร จึงไม่เข้าข้อนี้

กลุ่มที่สองคือ (2) งานเร่ขายหรือชักชวนซื้อสินค้าซึ่งนายจ้างจ่ายค่านายหน้าให้ กลุ่มนี้ไม่ได้ค่าล่วงเวลา แต่ยังมีสิทธิได้ค่าทำงานในวันหยุดตามมาตรา 62

กลุ่มที่สามคืองานตาม (3) ถึง (9) ได้แก่ งานขบวนการจัดงานรถไฟ งานเปิดปิดประตูน้ำหรือประตูระบายน้ำ งานอ่านระดับน้ำและวัดปริมาณน้ำ งานดับเพลิงหรืองานป้องกันอันตรายสาธารณะ งานที่ต้องออกไปทำงานนอกสถานที่และไม่อาจกำหนดเวลาทำงานที่แน่นอนได้ งานอยู่เวรเฝ้าดูแลสถานที่หรือทรัพย์สินอันมิใช่หน้าที่ปกติของลูกจ้าง และงานอื่นตามที่กำหนดในกฎกระทรวง กลุ่มนี้มีสิทธิได้รับค่าตอบแทนเป็นเงินเท่ากับอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงในวันทำงานตามจำนวนชั่วโมงที่ทำ คือ 1 เท่า ไม่ใช่ 1.5 เท่า

ท้ายมาตรา 65 มีวรรคที่หลายคนอ่านข้าม คือคำว่าเว้นแต่นายจ้างตกลงจ่ายค่าล่วงเวลาให้แก่ลูกจ้าง ถ้าสัญญาจ้าง ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน หรือทางปฏิบัติของบริษัทเคยจ่ายให้กลุ่มเหล่านี้มาก่อน นายจ้างยกมาตรา 65 มาอ้างเพื่อเลิกจ่ายภายหลังไม่ได้

มาตรา 72 ยังเพิ่มอีกกรณีหนึ่ง คือลูกจ้างที่เดินทางไปทำงานในท้องที่อื่นนอกจากท้องที่สำหรับการทำงานปกติ ไม่มีสิทธิได้ค่าล่วงเวลาตามมาตรา 61 และค่าล่วงเวลาในวันหยุดตามมาตรา 63 ในระหว่างเดินทาง เว้นแต่นายจ้างตกลงจ่ายให้

นายจ้างไม่จ่ายค่าล่วงเวลา ลูกจ้างทำอะไรได้บ้าง?

มาตรา 70 (3) กำหนดให้จ่ายค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุด เดือนหนึ่งไม่น้อยกว่าหนึ่งครั้ง และในกรณีที่นายจ้างเลิกจ้าง ต้องจ่ายเงินเหล่านี้ภายใน 3 วันนับแต่วันที่เลิกจ้าง

เมื่อเลยกำหนดแล้วยังไม่จ่าย มาตรา 9 ให้นายจ้างเสียดอกเบี้ยแก่ลูกจ้างในระหว่างเวลาผิดนัดร้อยละ 15 ต่อปี และถ้านายจ้างจงใจไม่จ่ายโดยปราศจากเหตุผลอันสมควร เมื่อพ้น 7 วันนับแต่วันถึงกำหนดจ่าย ต้องเสียเงินเพิ่มอีกร้อยละ 15 ของเงินที่ค้างจ่ายทุกระยะเวลา 7 วัน

ช่องทางร้องเรียนอยู่ในมาตรา 123 คือลูกจ้างยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานแห่งท้องที่ที่ลูกจ้างทำงานอยู่ หรือท้องที่ที่นายจ้างมีภูมิลำเนา ตามแบบที่อธิบดีกำหนด มาตรา 124 ให้พนักงานตรวจแรงงานสอบสวนข้อเท็จจริงและมีคำสั่งภายใน 60 วันนับแต่วันรับคำร้อง ขยายได้อีกไม่เกิน 30 วันเมื่อได้รับอนุญาต และเมื่อมีคำสั่งให้จ่าย นายจ้างต้องจ่ายภายใน 30 วันนับแต่วันที่ทราบคำสั่ง ฝ่ายที่ไม่พอใจคำสั่งนำคดีไปสู่ศาลแรงงานได้ภายใน 30 วันตามมาตรา 125 โดยถ้านายจ้างเป็นฝ่ายฟ้อง ต้องวางเงินตามจำนวนที่ถึงกำหนดจ่ายต่อศาลก่อน

ในทางอาญา มาตรา 144 กำหนดโทษสำหรับนายจ้างที่ฝ่าฝืนมาตรา 61, 62, 63, 64 และ 70 ไว้ที่จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ แต่มาตรา 124/1 ระบุว่าถ้านายจ้างปฏิบัติตามคำสั่งพนักงานตรวจแรงงานหรือคำพิพากษาของศาลแล้ว การดำเนินคดีอาญาเป็นอันระงับไป

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจว่าโดนโกงหรือไม่ คือค่าล่วงเวลาไม่ใช่ค่าจ้าง มาตรา 5 นิยามค่าจ้างว่าเป็นเงินตอบแทนการทำงานตามสัญญาจ้างสำหรับระยะเวลาการทำงานปกติ ค่าล่วงเวลาจึงไม่ถูกนำไปเป็นฐานคำนวณค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้าง และพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 มาตรา 5 ก็นิยามค่าจ้างว่าเป็นค่าตอบแทนการทำงานในวันและเวลาทำงานปกติเช่นกัน ค่าล่วงเวลาจึงไม่ถูกนำไปคำนวณเงินสมทบและไม่ทำให้ฐานบำนาญชราภาพสูงขึ้น

ตัวเลข มาตรา และอัตราทั้งหมดในบทความนี้อ้างอิงจากพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ฉบับที่เผยแพร่โดยกระทรวงแรงงาน และจากประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง ฉบับที่ 14 ตามที่ตรวจสอบเมื่อวันที่ 14 กันยายน 2569 กฎกระทรวงและอัตราค่าจ้างขั้นต่ำมีการปรับปรุงเป็นระยะ ก่อนใช้ตัวเลขในการเจรจาหรือยื่นคำร้อง ควรตรวจสอบกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัดอีกครั้ง บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายเฉพาะราย

คำถามที่พบบ่อย

เริ่มตรวจสลิปเงินเดือนของตัวเองในรอบถัดไป

เปิดสลิปรอบล่าสุดแล้วทำสามอย่าง หนึ่ง คำนวณอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงด้วยสูตรมาตรา 68 สอง ดูว่าช่องค่าล่วงเวลาใช้ตัวคูณ 1.5, 2 หรือ 3 ถูกกรณีหรือไม่ สาม นับชั่วโมงล่วงเวลารวมกับชั่วโมงทำงานในวันหยุดของสัปดาห์ที่หนักที่สุดว่าเกิน 36 ชั่วโมงหรือเปล่า ถ้าพบส่วนต่าง ให้เก็บสลิปและบันทึกเวลาเข้าออกไว้เป็นหลักฐานก่อนคุยกับฝ่ายบุคคล เรื่องโครงสร้างเงินเดือนโดยรวมอ่านต่อได้ที่ คำนวณเงินเดือน

แหล่งอ้างอิง

• กระทรวงแรงงาน: พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ฉบับรวมแก้ไขเพิ่มเติม (มาตรา 5, 9, 23 ถึง 27, 61 ถึง 70, 72, 74, 124, 144)
• กระทรวงแรงงาน: สิทธิตามกฎหมายแรงงาน เวลาทำงานและค่าล่วงเวลา
• บริการประชาชนกระทรวงแรงงาน (e-labour): การคุ้มครองแรงงาน ชั่วโมงล่วงเวลารวมไม่เกิน 36 ชั่วโมงต่อสัปดาห์
• กระทรวงแรงงาน: อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ ประกาศคณะกรรมการค่าจ้าง ฉบับที่ 14
• ไทยรัฐ: ราชกิจจาฯ ประกาศอัตราค่าจ้างขั้นต่ำ ฉบับที่ 14 สูงสุด 400 บาท มีผล 1 กรกฎาคม 2568
• วุฒิสภา: พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 ประกาศ 7 พฤศจิกายน 2568 บังคับใช้ 7 ธันวาคม 2568
• พระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 มาตรา 5 นิยามคำว่าค่าจ้าง
• สถาบันนิติธรรมาลัย: หมวด 5 ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด และค่าล่วงเวลาในวันหยุด มาตรา 53 ถึง 77