รักษารากฟัน ใช้กี่ครั้ง เจ็บไหม ราคาเท่าไหร่ และสิทธิไหนเบิกได้

การรักษารากฟันเป็นการกำจัดเนื้อเยื่อในโพรงฟันและคลองรากฟันที่มีการติดเชื้อและอักเสบ ทำความสะอาดคลองรากฟันให้ปราศจากเชื้อโรค จากนั้นอุดคลองรากฟันและบูรณะตัวฟันให้กลับมาใช้งานได้ตามปกติ ตามแผ่นพับของคณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล โดยงานบริการทันตกรรมของโรงพยาบาลรามาธิบดีระบุว่าการรักษามักต้องมาพบทันตแพทย์ราว 2 ถึง 3 ครั้ง ขึ้นกับความรุนแรงของการติดเชื้อและความซับซ้อนของคลองรากฟัน

เรียบเรียงโดย ทีมบรรณาธิการ Empirememes · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด 11 กันยายน 2569

รักษารากฟันคืออะไร และฟันแบบไหนที่ต้องรักษา?

ฟันหนึ่งซี่ไม่ได้ตันทั้งก้อน ชั้นนอกสุดคือเคลือบฟัน ถัดเข้ามาคือเนื้อฟัน และด้านในสุดเป็นเนื้อเยื่ออ่อนในโพรงประสาทฟันและคลองรากฟัน ซึ่งมีเส้นเลือดและเส้นประสาทอยู่ ตามคำอธิบายของคลินิกวิทยาเอ็นโดดอนต์ โรงพยาบาลทันตกรรม มหาวิทยาลัยนเรศวร เมื่อฟันผุลึกหรือฟันแตกจนทะลุถึงชั้นโพรงประสาทฟัน เชื้อโรคจะเข้าไปทำให้เนื้อเยื่อชั้นนี้อักเสบ และเป็นการอักเสบที่ไม่หายเองจนนำไปสู่การตายของฟันในที่สุด

แผ่นพับฉบับเดียวกันระบุลักษณะของฟันที่ต้องรักษารากฟันไว้สามกลุ่ม กลุ่มแรกคือฟันที่ผุลุกลามถึงโพรงประสาทฟัน กลุ่มที่สองคือฟันที่ร้าว แตกหัก หรือสึกจนทะลุโพรงประสาทฟัน และกลุ่มที่สามคือฟันที่เคยได้รับการกระแทกจากอุบัติเหตุจนเนื้อเยื่อข้างในตายแล้ว ทั้งสามกรณีเปิดทางให้เชื้อโรคเข้าไปในโพรงประสาทฟันได้เหมือนกัน

กรมอนามัยอ้างผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 พ.ศ. 2566 ว่าผู้สูงอายุ 60 ถึง 74 ปี มีฟันผุที่ยังไม่ได้รับการรักษาถึงร้อยละ 60 วัยทำงาน 35 ถึง 44 ปี ร้อยละ 52.9 และเด็กอายุ 12 ปี ร้อยละ 49.7 ฟันผุที่ปล่อยไว้นานพอคือทางที่พาคนไข้มาถึงเก้าอี้รักษารากฟัน

อาการแบบไหนที่บอกว่าอาจต้องรักษารากฟัน?

แผ่นพับของคณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุอาการนำไว้หลายแบบ ได้แก่ ปวดฟันขึ้นมาเอง ปวดแบบเป็น ๆ หาย ๆ หรือปวดตุบ ๆ รุนแรงจนนอนไม่หลับ เสียวฟันเมื่อดื่มของร้อนหรือเย็น ฟันเปลี่ยนสีคล้ำลง เหงือกบวมหรือมีตุ่มหนองที่เหงือก และบางรายบวมบริเวณใบหน้า

บทความของโรงพยาบาลทันตกรรม มหาวิทยาลัยนเรศวร เพิ่มรายละเอียดที่ช่วยแยกจากอาการเสียวฟันธรรมดา คือการปวดที่ยาวนานเป็นนาทีหลังรับประทานหรือดื่มของร้อนหรือเย็น และอาการปวดอย่างรุนแรงเมื่อเคี้ยวอาหาร ต่างจากอาการเสียวแวบเดียวแล้วหายที่มักมาจากเนื้อฟันสึกหรือเหงือกร่น กรมอนามัยแนะนำให้ตรวจสุขภาพช่องปากโดยทันตบุคลากรปีละ 1 ถึง 2 ครั้ง เพื่อให้เจอปัญหาก่อนที่การรักษาจะยุ่งยากขึ้น

ขั้นตอนการรักษารากฟันมีอะไรบ้าง และต้องมากี่ครั้ง?

แผ่นพับของมหาวิทยาลัยมหิดลไล่ขั้นตอนไว้ตามลำดับ เริ่มจากใส่ยาชา ใส่แผ่นยางกันน้ำลาย จากนั้นกรอฟัน กำจัดฟันผุ และเปิดทางเข้าสู่โพรงประสาทฟัน แล้วกำจัดเนื้อเยื่อที่ติดเชื้อออกด้วยเครื่องมือขนาดเล็กร่วมกับการล้างคลองรากฟันด้วยน้ำยาที่มีฤทธิ์ในการฆ่าเชื้อ และใส่ยาฆ่าเชื้อในคลองรากฟัน เมื่อฟันไม่มีการอักเสบแล้วจึงอุดคลองรากฟันเพื่อปิดช่องว่างไม่ให้โรคกลับเข้ามาใหม่ แล้วจึงบูรณะตัวฟันให้แข็งแรง

American Association of Endodontists อธิบายว่าวัสดุที่ใช้อุดคลองรากฟันคือกัตตาเปอร์ชา (gutta-percha) ซึ่งเป็นวัสดุคล้ายยางใช้ร่วมกับซีเมนต์ และหลังอุดคลองรากแล้วจะปิดช่องที่กรอเปิดไว้ด้วยวัสดุอุดชั่วคราวก่อน เพื่อรอบูรณะตัวฟันถาวรในนัดถัดไป

เรื่องจำนวนครั้ง แหล่งข้อมูลสามแห่งให้ตัวเลขใกล้เคียงกัน แผ่นพับของมหาวิทยาลัยมหิดลระบุประมาณ 2 ถึง 3 ครั้ง งานบริการทันตกรรมของโรงพยาบาลรามาธิบดีระบุ 2 ถึง 3 ครั้งเช่นกัน ส่วน NHS ระบุว่าโดยทั่วไปต้องใช้ 2 นัดขึ้นไป และแต่ละนัดใช้เวลา 1 ถึง 2 ชั่วโมงหรือบางครั้งนานกว่านั้น ขณะที่ American Association of Endodontists ระบุว่ารักษาเสร็จได้ใน 1 ถึง 2 นัด นัดละราว 90 นาที

ทันตแพทย์ ดร.กษิดิศ รักษาเกียรติ แห่งคลินิกวิทยาเอ็นโดดอนต์ มหาวิทยาลัยนเรศวร เขียนไว้ว่าการรักษาคลองรากฟันทำให้เสร็จในครั้งเดียวได้ และอ้างการศึกษาของ Lara Figini และคณะในปี ค.ศ. 2008 ที่พบว่าผลสำเร็จของการรักษาแบบครั้งเดียวเสร็จกับแบบมากกว่าหนึ่งครั้งไม่แตกต่างกัน ทั้งในแง่อาการเจ็บปวด อาการบวมหลังการรักษา และการติดตามความล้มเหลวทางคลินิกกับภาพรังสีเป็นเวลาหนึ่งปี แต่ผู้ป่วยกลุ่มที่รักษาครั้งเดียวเสร็จอาจมีความถี่ของอาการเจ็บปวดสูงกว่า

บทความเดียวกันระบุกรณีที่ทันตแพทย์มักไม่เลือกทำให้จบในครั้งเดียว ได้แก่ มีหนองและปวดจากการอักเสบรอบปลายรากฟันอย่างรุนแรง ฟันที่มีลักษณะยากต่อการรักษา และผู้ป่วยที่ไม่สามารถนอนรักษาต่อเนื่องนานต่อครั้งได้ ในทางกลับกัน ฟันที่ไม่มีอาการปวดหรือไม่มีการติดเชื้อมีโอกาสจบในครั้งเดียวสูงกว่า

รักษารากฟันเจ็บไหม และหลังรักษาปวดกี่วัน?

ระหว่างการรักษา NHS ระบุว่ามีการฉีดยาชาเฉพาะที่ ผู้ป่วยจึงตื่นและรู้สึกตัวแต่ไม่เจ็บขณะทำ ความรู้สึกที่คนไข้มักกลัวจึงเป็นอาการปวดฟันเดิมที่พามาหาหมอ ไม่ใช่ตัวหัตถการเอง

หลังการรักษาเป็นคนละเรื่อง แผ่นพับของมหาวิทยาลัยมหิดลเขียนไว้ตรง ๆ ว่าภายหลังการรักษารากฟันในแต่ละครั้งอาจมีอาการปวดได้บ้าง ประมาณ 1 ถึง 3 วันแรก และรับประทานยาแก้ปวดเพื่อบรรเทาอาการได้ แต่ถ้าอาการไม่ดีขึ้นหรือปวดมากขึ้น ให้กลับมาพบทันตแพทย์ ทางฝั่ง NHS ระบุว่าอาการบวมและเจ็บรอบฟันควรดีขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์

ตัวเลขค่ารักษา วันที่ และเงื่อนไขสิทธิทั้งหมดในบทความนี้มาจากแหล่งที่อ้างอิงไว้ท้ายบทความ ณ วันตรวจสอบข้อมูล 11 กันยายน 2569 อัตราค่าบริการของแต่ละสถานพยาบาลปรับได้ตลอดเวลา และเงื่อนไขสิทธิการรักษาเปลี่ยนตามประกาศของหน่วยงานที่รับผิดชอบ ก่อนตัดสินใจรักษาหรือชำระเงิน โปรดยืนยันกับสถานพยาบาลที่จะไปรักษา และตรวจสอบสิทธิกับ สปสช. สายด่วน 1330 สำนักงานประกันสังคม หรือกรมบัญชีกลางโดยตรง บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย และไม่มีการแนะนำขนาดยา ผู้มีอาการปวดฟันควรพบทันตแพทย์

ค่ารักษารากฟันเท่าไหร่ และทำไมแต่ละที่ต่างกันมาก?

ตัวเลขที่ตรวจสอบได้ชัดที่สุดมาจากอัตราค่าบริการทันตกรรมของโรงพยาบาลทันตกรรม มหาวิทยาลัยมหิดล ฉบับปรับปรุง ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2566 ซึ่งแยกราคาเป็นสี่ช่อง ตามผู้รักษาคือนักศึกษาทันตแพทย์ นักศึกษาหลังปริญญา ระบบการบริการที่ทันตแพทย์ประจำเป็นผู้รักษา และอัตราที่ผู้มีสิทธิข้าราชการเบิกได้

ตารางนี้อธิบายช่องว่างของราคาได้เกือบทั้งหมด ฟันกรามแพงกว่าฟันหน้าเพราะมีคลองรากฟันหลายคลองและมักโค้ง ส่วนราคาที่ต่างกันสิบเท่าระหว่างคอลัมน์ซ้ายสุดกับคอลัมน์ระบบการบริการมาจากผู้รักษาและระยะเวลารอคอย

ฝั่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คลินิกบริการทันตกรรมพิเศษแจ้งช่วงราคาไว้ในหน้าข้อมูลลงวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2026 ว่ารักษารากฟันเริ่มต้น 1,750 ถึง 12,000 บาท ขึ้นอยู่กับตำแหน่งฟันว่าเป็นฟันหน้าหรือฟันกราม อุดฟันประมาณ 260 ถึง 2,800 บาท และรากฟันเทียมเริ่มต้นที่ 75,000 บาท

ตัวเลขยังขยับตามเวลา เอกสารฉบับเก่าของมหาวิทยาลัยมหิดล ข้อมูล ณ วันที่ 15 มิถุนายน 2563 ระบุรักษารากฟันหน้าในคลินิกนักศึกษาทันตแพทย์ไว้ที่ซี่ละ 400 บาท เทียบกับฉบับปี 2566 ที่เป็น 600 บาท และอย่าลืมค่าใช้จ่ายที่พ่วงมา ตารางเดียวกันคิดค่าภาพรังสีในปากภาพละ 70 ถึง 150 บาท ภาพรังสีสามมิติตำแหน่งละ 2,000 ถึง 5,000 บาท และราคาครอบฟันยังไม่รวมค่าแล็บ

สิทธิไหนเบิกค่ารักษารากฟันได้บ้าง?

ชุดสิทธิประโยชน์ทันตกรรมของระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติที่โรงพยาบาลพรพรหมเผยแพร่ไว้เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2567 แจกแจงหมวดทันตกรรมรักษาไว้ 9 รายการ ได้แก่ ถอนฟัน อุดฟันและอุดคอฟัน ขูดหินปูน รักษาโพรงประสาทฟันน้ำนม ใส่เพดานเทียมในเด็กปากแหว่งเพดานโหว่ ผ่าฟันคุดตามข้อบ่งชี้ของทันตแพทย์ รักษาโรคปริทันต์อักเสบ รักษารากฟันแท้ และการรักษาอื่น ๆ ทางทันตกรรมที่จำเป็นต่อผู้ป่วย

ข้อควรรู้คือช่องทางรับบริการ เอกสารเดียวกันระบุว่าผู้มีสิทธิบัตรทองใช้สิทธิที่หน่วยบริการประจำตามสิทธิหรือหน่วยบริการปฐมภูมิได้ โดยแสดงบัตรประชาชนใบเดียว ส่วนคลินิกทันตกรรมชุมชนอบอุ่นในจังหวัดนำร่องตามนโยบาย 30 บาทรักษาทุกที่ ให้บริการเพียง 5 รายการ ปีละ 3 ครั้ง คือ ขูดหินปูน อุดฟัน ถอนฟัน เคลือบหลุมร่องฟัน และเคลือบฟลูออไรด์ ซึ่งไม่มีการรักษารากฟันอยู่ในห้ารายการนั้น อ่านภาพรวมของระบบได้ที่ โครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค

ฝั่งประกันสังคม หน้าสิทธิประโยชน์กรณีทันตกรรมของสำนักงานประกันสังคมระบุรายการไว้เพียงสี่อย่าง คือ การถอนฟัน อุดฟัน ขูดหินปูน และผ่าตัดฟันคุด เบิกได้เท่าที่จ่ายจริง 900 บาทต่อครั้งต่อปี ไม่มีรายการรักษารากฟัน ส่วนฟันเทียมชนิดถอดได้บางส่วนเบิกได้ไม่เกิน 1,300 ถึง 1,500 บาทตามจำนวนซี่ และฟันเทียมทั้งปากไม่เกิน 4,400 บาท ภายในระยะเวลา 5 ปี

ตารางสิทธิประโยชน์ทางทันตกรรมของคณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ภาพเดียวกัน คือรายการรักษารากฟันแท้และฟันน้ำนมมีเครื่องหมายรับรองในช่องข้าราชการ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และบัตรทอง แต่เป็นกากบาทในช่องประกันสังคม ส่วนเดือยฟันและครอบฟันเป็นกากบาททั้งสองช่อง รายละเอียดฝั่งข้าราชการอ่านต่อได้ที่ สิทธิรักษาพยาบาลข้าราชการ

ทำไมต้องครอบฟัน และดูแลฟันหลังรักษาอย่างไร?

American Association of Endodontists ให้เหตุผลตรงไปตรงมาว่าฟันที่ผ่านการรักษารากฟันมักเหลือเนื้อฟันไม่มากพอ การครอบฟันจึงทำเพื่อป้องกันฟันแตกและคืนการใช้งานเต็มรูปแบบ โดยเฉพาะฟันหลังที่รับแรงบดเคี้ยวมากกว่าฟันหน้า ส่วน NHS ระบุว่าอาจจำเป็นต้องครอบฟันหากฟันซี่นั้นติดเชื้อรุนแรง บทความของมหาวิทยาลัยนเรศวรระบุทางเลือกในการบูรณะไว้สามแบบ คือการอุดฟัน การทำเดือยฟัน และการครอบฟัน ขึ้นกับว่าเหลือเนื้อฟันเท่าไหร่

เมื่อเทียบต้นทุน แผ่นพับของมหาวิทยาลัยมหิดลสรุปว่าการถอนฟันเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง แต่การรักษารากฟันช่วยเก็บฟันธรรมชาติไว้โดยไม่ต้องใส่ฟันเทียมทดแทน ซึ่งเป็นของที่มีราคาค่อนข้างสูง ตัวเลขในตารางเดียวกันชี้ชัด รากฟันเทียมในระบบการบริการเริ่มที่ 50,000 บาทขึ้นไป เทียบกับค่ารักษารากฟันกรามที่ 8,000 ถึง 15,500 บาท

แผ่นพับฉบับเดียวกันแนะนำว่าระหว่างการรักษา ควรหลีกเลี่ยงการใช้ฟันที่กำลังรักษากัดหรือเคี้ยวอาหารเหนียวแข็ง เพราะมีโอกาสที่ฟันจะแตกหรือหักได้ ส่วนหลังรักษาเสร็จ ฟันที่บูรณะแล้วดูแลทำความสะอาดได้เหมือนฟันปกติ ด้วยการแปรงฟัน ใช้ไหมขัดฟัน และพบทันตแพทย์เพื่อตรวจฟันอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง และระบุว่าฟันที่รักษารากและบูรณะเสร็จแล้วอยู่กับเราได้นานเท่าฟันปกติ ขึ้นกับการดูแลและการใช้งาน เพราะฟันซี่นั้นยังผุและแตกได้

ถ้าอาการกลับมา แผ่นพับระบุว่าหากฟันผุเพิ่มเติมหรือวัสดุที่บูรณะรั่วหรือเสียหายจนติดเชื้อซ้ำ ก็ปวดได้อีก สอดคล้องกับสาเหตุที่ American Association of Endodontists ระบุไว้ เช่น คลองรากที่แคบหรือโค้งซึ่งไม่ได้รับการรักษาในครั้งแรก การใส่ครอบฟันล่าช้า การบูรณะที่ไม่แน่นจนน้ำลายรั่วซึม และฟันผุใหม่ ทางแก้คือการรักษาคลองรากฟันซ้ำ ซึ่งทันตแพทย์จะเปิดฟันซี่เดิม รื้อวัสดุอุดคลองรากออก ทำความสะอาดและปรับรูปคลองรากอีกครั้ง แล้วอุดใหม่ก่อนบูรณะถาวร

หากต้องการหาผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง ทันตแพทยสภารับรองสาขาที่จัดสอบเพื่ออนุมัติบัตรหรือวุฒิบัตรไว้ 12 สาขา หนึ่งในนั้นคือวิทยาเอ็นโดดอนต์ ซึ่งดูแลการรักษาคลองรากฟันโดยตรง และหน้าค้นหาผู้เชี่ยวชาญของราชวิทยาลัยทันตแพทย์แห่งประเทศไทยแสดงจำนวนผู้ได้รับอนุมัติบัตรสาขานี้ 90 คน และวุฒิบัตร 95 คน รวม 185 คน จากผู้เชี่ยวชาญทุกสาขารวม 2,857 คน

สรุปสิ่งที่ควรทำก่อนไปรักษารากฟัน

ถ้ามีอาการปวดฟันเองโดยไม่ต้องกระตุ้น ปวดยาวหลังดื่มของร้อนหรือเย็น ปวดตอนเคี้ยว หรือเห็นตุ่มหนองที่เหงือก ให้นัดทันตแพทย์ก่อน แล้วถามสามข้อ คือฟันซี่นี้ต้องมากี่ครั้ง ราคารวมค่าบูรณะตัวฟันและค่าภาพรังสีแล้วเท่าไหร่ และสิทธิที่เรามีใช้ได้กับรายการไหนบ้าง จากนั้นวางแผนเรื่องครอบฟันไปพร้อมกันตั้งแต่แรก อย่าปล่อยให้ฟันที่รักษารากเสร็จแล้วอยู่กับวัสดุอุดชั่วคราวนานเกินจำเป็น

คำถามที่พบบ่อย

แหล่งอ้างอิง

• คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล: อัตราค่าบริการทันตกรรม โรงพยาบาลทันตกรรม ปรับปรุงข้อมูล ณ วันที่ 27 พฤศจิกายน 2566
• คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล: อัตราค่าบริการทันตกรรม ข้อมูล ณ วันที่ 15 มิถุนายน 2563 (PDF)
• คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล: แผ่นพับ เรื่อง การรักษารากฟัน
• งานทันตกรรม โรงพยาบาลรามาธิบดี: ทันตกรรมรักษารากฟัน
• โรงพยาบาลทันตกรรม มหาวิทยาลัยนเรศวร: บทความ เรื่อง การรักษารากฟันคลองรากฟันแบบครั้งเดียวเสร็จ
• คลินิกบริการทันตกรรมพิเศษ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย: ค่ารักษาทันตกรรม และสิทธิ์การรักษา (4 กุมภาพันธ์ 2026)
• คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย: ตารางสิทธิประโยชน์ทางทันตกรรมของสิทธิต่าง ๆ
• โรงพยาบาลพรพรหม: สิทธิประโยชน์ทันตกรรมสำหรับประชาชนสิทธิบัตรทอง 30 บาท (6 สิงหาคม 2567)
• สำนักงานประกันสังคม: สิทธิประโยชน์กรณีทันตกรรม ถอนฟัน อุดฟัน ขูดหินปูน ผ่าตัดฟันคุด และใส่ฟันเทียม
• ทันตแพทยสภา: การสอบเพื่ออนุมัติบัตรและวุฒิบัตร แยกตามสาขา
• ราชวิทยาลัยทันตแพทย์แห่งประเทศไทย: ค้นหาผู้เชี่ยวชาญ และจำนวนผู้ได้รับอนุมัติบัตรหรือวุฒิบัตรแต่ละสาขา
• กรมอนามัย: ข้อมูลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 พ.ศ. 2566 (ข่าว 21 ตุลาคม 2567)
• American Association of Endodontists: Root Canal Explained
• American Association of Endodontists: Endodontic Retreatment
• NHS: Root canal treatment (ปรับปรุงล่าสุด 3 ตุลาคม 2025)