จัดงานหมั้นแบบไทย: ลำดับพิธี ขันหมากหมั้น งบประมาณ และกฎหมายปี 2568

จัดงานหมั้นให้เรียบร้อยเริ่มจากการนัดผู้ใหญ่สองฝ่ายมาตกลงรายละเอียดล่วงหน้า ทั้งวันและฤกษ์ จำนวนสินสอด ของหมั้น จำนวนขันหมาก และรายชื่อแขก แล้วจึงไล่เตรียมตามลำดับพิธีในวันงาน ซึ่งคู่มือพิธีมงคลสมรสของกองอนุศาสนาจารย์ กรมยุทธศึกษาทหารบก วางตัวอย่างกำหนดการไว้ตั้งแต่ยกขันหมากเวลา 08.09 น. ไปจนถึงพิธีไหว้ผู้ใหญ่เวลา 10.39 น. ส่วนในทางกฎหมาย การหมั้นจะสมบูรณ์เมื่อฝ่ายผู้หมั้นส่งมอบของหมั้นให้ผู้รับหมั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1437

เรียบเรียงโดย ทีมบรรณาธิการ Empirememes · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด 11 กันยายน 2569

จัดงานหมั้นต้องเตรียมอะไรบ้าง และเริ่มก่อนวันงานกี่เดือน?

สิ่งที่ต้องเตรียมแบ่งได้เป็นสามกอง คือข้อตกลงระหว่างสองครอบครัว ของที่ต้องจัดหาจริง และงานหลังบ้านอย่างสถานที่ อาหาร และช่างภาพ เช็กลิสต์ของ Harmonize Wedding ฉบับ 8 เมษายน 2568 ให้เริ่มวางวันและงบตั้งแต่ 12 ถึง 6 เดือนก่อนงาน จองซัพพลายเออร์ในช่วง 6 ถึง 3 เดือน และส่งการ์ดเชิญใน 3 เดือนสุดท้าย

งานหมั้นล้วนที่จัดในบ้านย่นเวลานี้ได้ แต่สิ่งที่ย่นไม่ได้คือการนัดคุยระหว่างผู้ใหญ่สองฝ่าย คู่มือพิธีมงคลสมรสของกองอนุศาสนาจารย์ กรมยุทธศึกษาทหารบก เขียนไว้ว่าผู้ใหญ่ฝ่ายชายพร้อมเจ้าบ่าวต้องไปตกลงรายละเอียดขั้นตอนที่บ้านฝ่ายหญิงก่อน เพื่อดูสถานที่จริง

สามเรื่องที่ต้องตกลงให้จบก่อน

เรื่องแรกคือวันและฤกษ์ เพราะที่เหลือผูกกับวันนี้ทั้งหมด เรื่องที่สองคือตัวเลขสินสอดและของหมั้น ซึ่งควรพูดกันตรง ๆ ระหว่างผู้ใหญ่ เรื่องที่สามคือจำนวนแขกและสถานที่ เพราะบ้านที่รับแขกได้ 60 คนกับหอประชุมที่รับได้ 300 คน มีรายการค่าใช้จ่ายต่างกันเกือบทั้งหมด

บทความของกรมประชาสัมพันธ์ เผยแพร่ 23 ธันวาคม 2568 อธิบายว่าสินสอดในอดีตคือทรัพย์สินที่ฝ่ายชายมอบให้พ่อแม่ฝ่ายหญิงเพื่อตอบแทนการเลี้ยงดู แต่หลายครอบครัวปัจจุบันถือเป็นพิธีการ แล้วคืนให้คู่บ่าวสาวไปเป็นทุนตั้งต้น ถ้าจะทำแบบนั้นควรบอกกันก่อน เพราะมีผลต่อการวางงบของฝ่ายชาย

เลือกเถ้าแก่และผู้รับขันหมาก

เถ้าแก่คือผู้ใหญ่ที่เจรจาแทนแต่ละฝ่าย แพรว wedding แนะนำให้ทาบทามคู่ที่ครองรักกันมานาน เพราะมีความเชื่อว่าคู่บ่าวสาวจะได้ชีวิตคู่แบบเดียวกับท่าน ส่วนฝ่ายหญิงต้องจัดผู้แทนออกไปรับขันหมาก คู่มือของกองอนุศาสนาจารย์ระบุไว้ที่ 2 คน เป็นผู้ที่สมรสแล้วและมีครอบครัวที่อยู่ดีมีสุข พร้อมผ้าหรือสไบสีชมพูสำหรับคลุมรับขัน

ลำดับพิธีหมั้นแบบไทยเป็นอย่างไร?

ลำดับมาตรฐานคือยกขันหมากเข้าบ้านฝ่ายหญิง เถ้าแก่ฝ่ายชายกล่าวสู่ขอ ฝ่ายหญิงตอบรับ เปิดขันหมากและตรวจนับสินสอด เจ้าบ่าวสวมแหวนหมั้น แล้วกราบผู้ใหญ่ทั้งสองฝ่าย ถ้าจัดหมั้นและแต่งวันเดียวกันจึงต่อด้วยพิธีสงฆ์และหลั่งน้ำพระพุทธมนต์

กำหนดการตัวอย่างในคู่มือของกองอนุศาสนาจารย์ใช้ฤกษ์ที่ลงท้ายด้วยเลข 9 เกือบทุกช่วง คือ 06.09 น. สำหรับพิธีสู่ขอและหมั้นกรณีทำก่อนวันแต่ง 07.09 น. เจริญพระพุทธมนต์ 08.09 น. ยกขันหมากและพิธีหมั้นกรณีทำวันเดียวกัน 09.09 น. หลั่งน้ำพระพุทธมนต์ และ 10.39 น. ไหว้ผู้ใหญ่ คู่มือยังเขียนกำกับไว้ว่าลำดับเหล่านี้ปรับเปลี่ยนได้ตามความเหมาะสม

ช่วงรับขันหมากและกั้นประตู

คู่มือของกองอนุศาสนาจารย์ให้ฝ่ายชายเตรียมเงินใส่ซองสีชมพู 7 ซอง คือประตู 2 ถึง 3 ประตู ประตูละ 2 ซอง และอีก 1 ซองสำหรับเด็กที่ล้างเท้าเจ้าบ่าว ประตูตามตำราเดิมมีสามชั้น คือประตูเงิน ประตูนาก และประตูทอง

บทความของกรมประชาสัมพันธ์อธิบายว่าการกั้นประตูเป็นการวัดความอดทนและการเจรจาของเจ้าบ่าว ข้อควรระวังคือถ้าด่านยาวเกินไป ขบวนจะเข้าบ้านช้ากว่าฤกษ์ ทางแก้คือกำหนดจำนวนประตูและเวลาต่อประตูไว้ล่วงหน้ากับพิธีกร

ช่วงนับสินสอดและสวมแหวน

ตอนเปิดขัน เถ้าแก่จะปูผ้าห่อขันหมากลงกับพื้น เรียงใบเงิน ใบทอง ใบนากไว้ก่อน แล้ววางสินสอดพร้อมถั่ว งา ข้าวเปลือก และข้าวตอกทับข้างบน ระหว่างนับเงินนิยมพูดคำมงคล เช่น ถั่วเขียวกับงาดำหมายถึงความงอกงาม และพลูที่เรียงกันหมายถึงการเป็นญาติเรียงพี่เรียงน้อง

เมื่อนับเสร็จ เถ้าแก่ฝ่ายหญิงจะผูกผ้าห่อสินสอดแล้วมอบให้แม่เจ้าสาวเก็บ ไม่ใช่มอบให้ตัวเจ้าสาวหรือพ่อตา ซึ่งตรงกับมาตรา 1437 ที่ระบุว่าสินสอดเป็นทรัพย์สินที่ให้แก่บิดามารดาหรือผู้ปกครองของฝ่ายผู้รับหมั้น จากนั้นเจ้าบ่าวจึงสวมแหวนหมั้น โดยเจ้าสาวไหว้แล้วยื่นมือซ้ายให้สวม รายละเอียดเรื่องนิ้วและธรรมเนียมการสวมอ่านต่อได้ที่ แหวนหมั้นใส่นิ้วไหนตามธรรมเนียม

ช่วงไหว้ผู้ใหญ่และรับไหว้

คู่บ่าวสาวต้องมีพานธูปแพเทียนแพส่งให้ผู้ใหญ่ทีละท่าน ก่อนส่งพานให้กราบ 1 ครั้ง จากนั้นยื่นมือให้ผูกข้อมือ เมื่อผู้ใหญ่ส่งพานคืนให้ยกมือรับพร้อมกันแล้วกราบอีก 1 ครั้ง ของรับไหว้ที่ฝ่ายหญิงเตรียมไม่ต้องครบทุกคน คู่มือให้เตรียมสำหรับเถ้าแก่ พ่อแม่สองฝ่าย และญาติผู้ใหญ่เป็นหลัก โดยญาติผู้ใหญ่เฉพาะรายควรได้ผ้าตัดชุดหรือผ้าสำเร็จรูป

ขันหมากหมั้นมีอะไรบ้าง และต่างจากขันหมากแต่งอย่างไร?

ขันหมากหมั้นเล็กกว่าขันหมากแต่ง แพรว wedding ระบุข้อสังเกตที่จำง่ายว่าขันหมากหมั้นไม่มีต้นกล้วยต้นอ้อย และเดิมไม่มีการกั้นประตูเงินประตูทอง เพราะวันหมั้นกับวันแต่งเป็นคนละวัน ส่วนการจัดหมั้นและแต่งรวมวันเดียวเป็นแบบที่นิยมกันในภายหลัง

ของในขันตามคู่มือของกองอนุศาสนาจารย์แบ่งเป็นสามใบ ใบที่หนึ่งบรรจุหมาก 8 คู่ ก้านทาชาดแดง และพลู 8 เรียง เรียงละ 8 ใบ ใบที่สองบรรจุขนมจีน 8 จับ กับห่อหมก 8 ห่อ ซึ่งบางตำราถือว่าไม่จำเป็นต้องจัด ใบที่สามบรรจุดอกรัก ดอกบานไม่รู้โรย และดอกดาวเรือง อย่างละ 7 ดอก ยอดใบเงินใบทองอย่างละ 3 ยอด ข้าวเปลือก ถั่วเขียว และงาดำ อย่างละ 1 ถุงเล็ก แล้ววางแหวนกับทองหมั้นไว้ข้างบน คลุมปากขันด้วยผ้าสีชมพูหรือสีแดง

แพรว wedding ให้ตัวเลขที่ยืดหยุ่นกว่า คือหมากดิบ 4 หรือ 8 ผล และใบพลู 4 หรือ 8 เรียง เรียงละ 8 ใบ โดยย้ำว่าจำนวนขึ้นกับธรรมเนียมท้องถิ่น แต่ให้เป็นเลขคู่ ส่วน MThai ฉบับ 24 กุมภาพันธ์ 2566 แนะนำพานขนาด 8 ถึง 9 นิ้ว และเลี่ยงขนาด 3 นิ้วกับ 7 นิ้ว

พานอื่นที่นิยมจัดเพิ่ม

• พานธูปเทียนแพ: แพเทียน แพธูป และกรวยใบตองวางด้านบน เจ้าบ่าวมักถือเอง และใช้ต่อในพิธีรับไหว้
• พานแหวนหมั้น: พานใบเล็กตกแต่งด้วยดอกไม้ บทความของ The Pago Hotel Phuket ฉบับ 9 เมษายน 2566 ระบุว่ามักให้น้องสาวหรือพี่สาวของเจ้าบ่าวเป็นคนถือ
• พานผ้าไหว้ผู้ใหญ่: ผ้าขาวม้าสำหรับพ่อและญาติผู้ชาย ผ้าแพรห่มหรือผ้าไหมสำหรับแม่และญาติผู้หญิง บ้านที่มีผ้าไหว้ผีด้วยต้องแยกออกเป็นอีกพานให้ชัดเจน
• พานขนมมงคล: ชุดขนม 9 อย่างที่นิยมคือทองเอก ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง ถ้วยฟู เม็ดขนุน จ่ามงกุฎ ขนมชั้น และเสน่ห์จันทน์
• ถุงเงินถุงทอง: บทความของ MThai ระบุถุงเงิน 2 ถุงและถุงทอง 2 ถุง บรรจุถั่วเขียว งาดำ ข้าวเปลือก และข้าวสาร

งบประมาณจัดงานหมั้นใช้เท่าไหร่?

ตัวเลขที่อ้างอิงได้ตรงที่สุดคือรายการค่าใช้จ่ายในบทความ งบงานแต่ง ของ Rice Chic เผยแพร่ 17 พฤษภาคม 2568 ซึ่งประเมินบนสมมติฐานแขก 200 ถึง 300 คน และสรุปงบเฉพาะพิธีเช้าไว้ที่ 65,000 ถึง 120,000 บาท ถ้าจัดงานหมั้นล้วนที่บ้านโดยมีแขก 40 ถึง 60 คน หลายรายการจะลดลงตามจำนวนคน แต่ค่าช่างภาพ ค่าแต่งหน้า และค่าเครื่องขันหมากมักไม่ลดตาม

ก้อนใหญ่ที่ไม่ได้อยู่ในตารางคือสินสอด ของหมั้น และแหวน ซึ่งไม่มีราคากลาง เพราะขึ้นกับข้อตกลงของสองครอบครัวและราคาทองคำในวันที่ซื้อ บทความเดียวกันตั้งงบแหวนไว้ที่ 50,000 บาทเป็นตัวอย่างการวางแผน ไม่ใช่ราคาตลาด

ตัวเลขค่าใช้จ่ายในหน้านี้เป็นช่วงราคาที่สื่อด้านงานแต่งงานเผยแพร่ไว้ ณ ปี 2568 ตามที่มาในตาราง ราคาจริงต่างกันตามพื้นที่และผู้ให้บริการ ควรขอใบเสนอราคาโดยตรงก่อนตัดสินใจ ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการเงิน

ฤกษ์ เวลา และจำนวนแขก ควรตัดสินใจอย่างไร?

ตามธรรมเนียมมีสี่ช่วงที่นิยมใช้ฤกษ์ คือพิธีสู่ขอ พิธีหมั้น พิธีรดน้ำสังข์ และพิธีส่งตัวเข้าหอ เว็บไซต์ The Lucky Name อธิบายว่าถ้าฝ่ายชายกำหนดจะใช้ฤกษ์ออกซึ่งนับตอนขบวนเริ่มเคลื่อน ถ้าฝ่ายหญิงกำหนดจะใช้ฤกษ์เข้าซึ่งนับตอนขบวนถึงบ้าน ส่วนการรดน้ำของแขกทั่วไปไม่ต้องอยู่ในฤกษ์

ในทางปฏิบัติ ฤกษ์จะพังหรือไม่ขึ้นกับเวลากั้นประตูและคิวถ่ายรูป ถ้าต้องยกขันหมากเวลา 08.09 น. ควรนัดขบวนพร้อมก่อนอย่างน้อย 30 นาที และให้ถ่ายภาพหมู่หลังพิธีสวมแหวน

ถ้ามีพิธีสงฆ์ต้องเตรียมของกี่ชุด

คู่มือของกองอนุศาสนาจารย์ระบุรายการเตรียมพิธีสงฆ์เป็นจำนวนชัดเจน ได้แก่ อาสนะพิง 9 ที่ บาตร 9 ใบ เครื่องดื่มถวายพระ 9 ชุด พานดอกไม้สด 5 พาน โต๊ะหมู่บูชาพร้อมที่รองกราบ 2 ชุด และเทียนเกลียว 12 นิ้ว 1 คู่ เลข 9 ที่ซ้ำหลายรายการสะท้อนว่าคู่มือวางแผนบนการนิมนต์พระสงฆ์ 9 รูป

ควรเชิญกี่คน

งานหมั้นล้วนตามธรรมเนียมเดิมเป็นงานในบ้าน จำนวนแขกจึงถูกกำหนดด้วยพื้นที่และที่นั่งของญาติผู้ใหญ่ วิธีตั้งตัวเลขที่ใช้ได้จริงคือเริ่มจากรายชื่อผู้ที่ต้องรับไหว้ เพราะคนกลุ่มนี้ต้องมีที่นั่งและของรับไหว้ แล้วเติมเพื่อนสนิทเท่าที่พื้นที่รับได้

งานหมั้นมีผลทางกฎหมายอย่างไร?

การหมั้นเป็นสัญญาที่กฎหมายรับรอง แต่ไม่ใช่การสมรส และไม่ทำให้ศาลสั่งบังคับให้ใครแต่งงานได้ เรื่องที่เปลี่ยนล่าสุดคืออายุขั้นต่ำ iLaw รายงานว่าราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 เมื่อวันที่ 24 กันยายน 2567 และกฎหมายใช้บังคับตั้งแต่ 22 มกราคม 2568 การแก้ไขครั้งนี้เปลี่ยนถ้อยคำจากชายและหญิงเป็นบุคคลสองฝ่าย และขยับอายุขั้นต่ำของการหมั้นและการสมรสจาก 17 ปีเป็น 18 ปีบริบูรณ์

หมั้นแล้วยังต้องจดทะเบียนสมรส

พิธีหมั้นและพิธีแต่งงานไม่ได้ทำให้เกิดสิทธิและหน้าที่ของคู่สมรส สิ่งที่ทำให้เกิดคือการจดทะเบียนสมรสที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขต ข้อมูลบริการประชาชนของเทศบาลตำบลบ้านแหวนระบุว่าการจดในสำนักทะเบียนไม่เสียค่าธรรมเนียม ส่วนการจดนอกสำนักทะเบียนเสีย 200 บาท และต้องจัดพาหนะรับส่งนายทะเบียน

ข้อควรระวังคือหน้าบริการประชาชนของหน่วยงานท้องถิ่นหลายแห่งยังเขียนอายุขั้นต่ำไว้ที่ 17 ปีตามกฎหมายเดิมก่อนการแก้ไขปี 2567 ถ้าเจอข้อมูลไม่ตรงกัน ให้ยึดมาตรา 1435 ฉบับปัจจุบันและถามนายทะเบียนโดยตรง รายละเอียดของการหมั้นอ่านต่อได้ที่ การหมั้นคืออะไรและมีผลอย่างไร

ตัวบทกฎหมายและค่าธรรมเนียมที่อ้างถึงมาจากแหล่งท้ายบทความ ณ วันตรวจสอบ 11 กันยายน 2569 กฎหมายและอัตราค่าธรรมเนียมแก้ไขได้ ควรตรวจสอบกับสำนักทะเบียนที่จะไปจดอีกครั้ง บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะราย

ข้อผิดพลาดที่เจ้าภาพมือใหม่มักเจอ

ปัญหาส่วนใหญ่ในงานหมั้นไม่ได้มาจากของที่ขาด แต่มาจากการตกลงที่ไม่ชัดและคิวที่ไม่มีคนคุม

• ไม่ได้นัดดูสถานที่จริงก่อน: ถึงวันงานจึงพบว่าไม่มีที่ตั้งขบวน หรือที่วางขันหมากและที่นั่งผู้ใหญ่ไม่พอ
• สับสนระหว่างของหมั้นกับสินสอด: ของหมั้นตกเป็นของผู้รับหมั้น ส่วนสินสอดให้พ่อแม่หรือผู้ปกครอง การพูดรวมเป็นก้อนเดียวทำให้ยุ่งยากตอนคืนของ
• เตรียมของรับไหว้ไม่พอ: ทางแก้คือปิดรายชื่อผู้รับไหว้ก่อนวันงานอย่างน้อย 2 สัปดาห์
• ไม่มีพิธีกรคุมลำดับ: คู่มือให้พิธีกรเป็นผู้กำกับทุกขั้นตอน ถ้าไม่มีคนทำหน้าที่นี้ พิธีจะยืดจนเลยฤกษ์
• คิดว่าหมั้นแล้วคือสมรสแล้ว: สิทธิของคู่สมรสเกิดจากการจดทะเบียน ไม่ได้เกิดจากพิธี

คำถามที่พบบ่อย

เริ่มจากการนัดคุยกันหนึ่งรอบ

ถ้ายังไม่รู้จะเริ่มตรงไหน ให้นัดผู้ใหญ่สองฝ่ายคุยกันหนึ่งรอบที่บ้านฝ่ายหญิง แล้วเคาะสามเรื่องในวันนั้น คือวันและฤกษ์ ตัวเลขสินสอดกับของหมั้น และจำนวนแขกที่บ้านรับได้ เมื่อสามเรื่องนี้นิ่ง รายการที่เหลือจะไล่ตามได้เอง

อีกสองอย่างที่ควรทำตั้งแต่ต้นคือเขียนลำดับพิธีเป็นเวลาจริงแล้วส่งให้ทุกคนที่มีบทบาท และตรวจอายุของทั้งสองฝ่ายกับมาตรา 1435 ก่อนกำหนดวันจดทะเบียนสมรส

แหล่งอ้างอิง

• กองอนุศาสนาจารย์ กรมยุทธศึกษาทหารบก: พิธีมงคลสมรส กำหนดการ ขันหมาก และลำดับพิธี (20 มกราคม 2025)
• ThaiLawOnline: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1437 ของหมั้นและสินสอด
• ThaiLawOnline: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1435 อายุขั้นต่ำในการหมั้น
• ThaiLawOnline: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1439 ผิดสัญญาหมั้น
• ThaiLawOnline: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1447/1 อายุความค่าทดแทน
• iLaw: เปิดกฎหมายแพ่งแก้ไขใหม่ บุคคลสมรสได้ ไม่จำกัดแค่ชายหญิง (24 กันยายน 2567)
• กรมประชาสัมพันธ์: ประเพณีการแต่งงาน สินสอดและประตูเงินประตูทอง (23 ธันวาคม 2568)
• แพรว wedding: ขันหมากหมั้นตามประเพณีไทย
• MThai: เคล็ดลับ วิธีจัดพานขันหมากให้ถูกต้องตามประเพณี (24 กุมภาพันธ์ 2566)
• As Your Mind: ขันหมากงานแต่ง พิธีแบบไทย มีอะไรบ้าง
• The Pago Hotel Phuket: จัดขบวนขันหมากอย่างไรให้ถูกต้องตามประเพณีไทย (9 เมษายน 2566)
• Rice Chic: งบงานแต่ง มีค่าใช้จ่ายอะไรบ้าง (17 พฤษภาคม 2568)
• Harmonize Wedding: เช็กลิสต์การเตรียมงานแต่งงานแบบละเอียด (8 เมษายน 2568)
• The Lucky Name: ขั้นตอนและพิธีการที่ใช้ฤกษ์แต่งงาน
• เทศบาลตำบลบ้านแหวน: การจดทะเบียนสมรส เอกสารและค่าธรรมเนียม