ลำไส้อักเสบจากการติดเชื้อ: อาการ กี่วันหาย ถ่ายมูกเลือด และยาฆ่าเชื้อ

ลำไส้อักเสบจากการติดเชื้อทำให้ถ่ายอุจจาระเหลวตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไปต่อวันตามนิยามขององค์การอนามัยโลก ร่วมกับปวดบิดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน และอาจมีไข้ กรมการแพทย์ระบุว่าผู้ติดเชื้อโนโรไวรัสส่วนใหญ่หายเองใน 1 ถึง 3 วัน ส่วนไวรัสโรตามักเป็นอยู่ราว 3 ถึง 8 วัน

เรียบเรียงโดย ทีมบรรณาธิการ Empirememes · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด 19 กันยายน 2569

ลำไส้อักเสบจากการติดเชื้อคืออะไร และต่างจากอาหารเป็นพิษอย่างไร?

คำว่าลำไส้อักเสบที่คนไทยใช้กันทั่วไป ส่วนใหญ่หมายถึงภาวะที่ทางการแพทย์เรียกว่า gastroenteritis คือการอักเสบของกระเพาะอาหารและลำไส้จากการติดเชื้อ อาการหลักคือถ่ายเหลว ปวดบิดท้องและอาเจียน บางรายมีไข้ร่วมด้วย

ส่วนคำว่าอาหารเป็นพิษทับซ้อนกับลำไส้อักเสบมากกว่าที่หลายคนเข้าใจ แนวทางเวชปฏิบัติ M-04-GI-01 ของสำนักการแพทย์ กรุงเทพมหานคร ปี ค.ศ. 2024 จัดทั้งสองโรคไว้ในเอกสารฉบับเดียวกัน โดยถือว่าเป็นการติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร

ความต่างที่ใช้แยกได้จริงคือระยะฟักตัว

กรณีที่เรียกกันว่าอาหารเป็นพิษแบบคลาสสิก เกิดจากสารพิษที่เชื้อสร้างทิ้งไว้ในอาหารก่อนเรากิน CDC ระบุว่าเชื้อ Staphylococcus aureus ทำให้เกิดอาการภายใน 30 นาทีถึง 8 ชั่วโมง เร็วจนผู้ป่วยนึกออกทันทีว่ากินอะไรมา และอาการนำคืออาเจียน

ตรงข้ามกับการติดเชื้อที่ตัวเชื้อต้องเข้าไปเพิ่มจำนวนในลำไส้ก่อน CDC ให้ตัวเลขว่าเชื้อ Salmonella ใช้เวลา 6 ชั่วโมงถึง 6 วัน และเชื้อ E. coli ใช้เวลา 3 ถึง 4 วัน อาการนำจึงเป็นถ่ายเหลวมากกว่าอาเจียน การย้อนไปโทษมื้อล่าสุดจึงมักผิด อ่านฝั่งอาหารเป็นพิษต่อได้ที่ อาการอาหารเป็นพิษ

อนึ่ง ไม่ใช่ทุกอาการถ่ายเหลวจะเป็นการติดเชื้อ ยังมีลำไส้อักเสบเรื้อรังจากภูมิคุ้มกัน และลำไส้แปรปรวนที่ไม่มีการอักเสบจากเชื้อ อาการเป็น ๆ หาย ๆ หลายเดือนไม่ใช่รูปแบบของการติดเชื้อเฉียบพลัน อ่านเพิ่มที่ ลำไส้แปรปรวนอาการ

อาการลำไส้อักเสบมีอะไรบ้าง และลำไส้ติดเชื้อกี่วันหาย?

อาการที่พบบ่อยที่สุดคือถ่ายเหลวหรือถ่ายเป็นน้ำ ปวดบิดท้องเป็นพัก ๆ คลื่นไส้ อาเจียน และอาจมีไข้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย กรมการแพทย์โดยสถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี อธิบายชุดอาการนี้ในเอกสารเรื่องโนโรไวรัส ลงวันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2567 และระบุว่าอาการมักเริ่มภายใน 12 ถึง 48 ชั่วโมงหลังได้รับเชื้อ

ระยะเวลาขึ้นกับเชื้อ ไม่มีตัวเลขเดียวที่ตอบได้ทุกกรณี เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่าผู้ติดเชื้อโนโรไวรัสส่วนใหญ่หายเองใน 1 ถึง 3 วัน และรายที่อาการไม่รุนแรงจะดีขึ้นใน 3 ถึง 4 วัน

ฝั่งไวรัสโรตาใช้เวลานานกว่า กรมควบคุมโรคระบุว่าระยะฟักตัวประมาณ 48 ชั่วโมง และอาการถ่ายเหลวมักหายเองโดยเป็นอยู่ประมาณ 3 ถึง 8 วัน หน้าเดียวกันระบุว่าไวรัสโรตาเป็นสาเหตุของการอักเสบของทางเดินอาหารชนิดรุนแรงที่พบบ่อยที่สุดถึงร้อยละ 50 ในทารก และพบมากช่วงตุลาคมถึงมีนาคม

ตัวเลขผู้ป่วยในประเทศไทย

ข้อมูลที่กรมประชาสัมพันธ์เผยแพร่เมื่อ 26 มีนาคม 2568 ระบุว่าปี 2566 มีผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วง 689,954 ราย ปี 2567 มี 742,697 ราย เสียชีวิตปีละ 2 ราย และตั้งแต่ 1 มกราคมถึงกลางมีนาคม 2568 มีผู้ป่วยสะสม 129,638 ราย โดยกลุ่มอายุ 0 ถึง 4 ปีพบมากที่สุด

รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์ ปีที่ 56 ฉบับที่ 11 เผยแพร่ 30 พฤศจิกายน 2568 ระบุว่าปี 2568 พบการระบาดเป็นกลุ่มก้อน 92 เหตุการณ์ ส่วนใหญ่ในสถานศึกษา

ความเห็นของเราคือ ตัวเลขผู้เสียชีวิตหลักหน่วยต่อปีทำให้หลายคนประมาท แต่ที่ต่ำเพราะคนส่วนใหญ่ชดเชยน้ำได้ทัน สิ่งที่คร่าชีวิตในโรคกลุ่มนี้คือภาวะขาดน้ำ ไม่ใช่ตัวเชื้อ

ถ่ายเป็นมูกเลือดอันตรายไหม และบอกอะไรได้บ้าง?

ถ่ายเป็นมูกเลือดเป็นสัญญาณที่ต้องให้แพทย์ดู ไม่ใช่อาการที่ควรรอดูเองที่บ้าน องค์การอนามัยโลกจัดการถ่ายเป็นเลือดเฉียบพลันเป็นกลุ่มโรคแยกจากการถ่ายเป็นน้ำ และเรียกว่าโรคบิด

การถ่ายเป็นน้ำใสเกิดจากลำไส้หลั่งน้ำมากกว่าดูดกลับ ผนังลำไส้ยังไม่ถูกทำลาย แต่การถ่ายเป็นมูกเลือดแปลว่าเยื่อบุลำไส้ใหญ่ถูกทำลายจนมีเลือดและเมือกปนออกมา อาการร่วมที่มักเจอคือไข้สูง ปวดเบ่งเหมือนถ่ายไม่สุด และถ่ายกะปริบกะปรอย

สองเชื้อที่ต้องคิดถึงเมื่อเห็นเลือด

CDC ระบุว่าเชื้อ Salmonella ทำให้ถ่ายเหลวที่อาจมีเลือดปนร่วมกับไข้และปวดบีบท้อง ส่วนเชื้อ E. coli ทำให้ปวดบีบท้องรุนแรงและถ่ายเหลวที่มักมีเลือดปน สองเชื้อนี้จัดการต่างกันมาก การเดาเองแล้วซื้อยาฆ่าเชื้อมากินจึงเสี่ยงจริง

สำหรับผู้ที่มีโรคกระเพาะอยู่เดิม อาการถ่ายดำเหนียวคล้ายยางมะตอยเป็นคนละเรื่องกับมูกเลือดสด และชี้ไปที่เลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบน อ่านต่อที่ อาการโรคกระเพาะ

เชื้อก่อโรคแต่ละชนิดใช้เวลาฟักตัวนานเท่าไหร่?

ตารางด้านล่างรวบรวมระยะฟักตัวและอาการเด่นของเชื้อที่พบบ่อยตามข้อมูลของ CDC และกรมควบคุมโรค การรู้ระยะฟักตัวช่วยย้อนหาต้นเหตุได้แม่นขึ้นและให้ข้อมูลกับแพทย์ได้ตรงกว่าเดิม

ลำไส้อักเสบต้องกินยาฆ่าเชื้อไหม?

ส่วนใหญ่ไม่ต้อง และนี่คือจุดที่เข้าใจผิดกันบ่อยที่สุด แนวทางเวชปฏิบัติ M-04-GI-01 ของสำนักการแพทย์ กรุงเทพมหานคร ปี ค.ศ. 2024 ระบุว่าถ่ายเป็นน้ำที่ไม่มีไข้ส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส จึงไม่จำเป็นต้องให้ยาปฏิชีวนะ และผู้ป่วยอาหารเป็นพิษส่วนใหญ่หายเองจากภูมิคุ้มกันของร่างกาย

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสื่อสารตรงกันในอินโฟกราฟิกเมื่อ 23 กุมภาพันธ์ 2560 ว่าท้องเสียไม่จำเป็นต้องกินยาฆ่าเชื้อทุกครั้ง สิ่งที่ควรทำคือดื่มสารละลายเกลือแร่ทดแทนน้ำที่เสียไป

กรณีที่ยาปฏิชีวนะมีที่ใช้

แนวทางของสำนักการแพทย์ กรุงเทพมหานคร ระบุว่ากลุ่มที่พิจารณาให้ยาปฏิชีวนะคือผู้ที่ถ่ายแบบอักเสบร่วมกับไข้และตรวจพบเชื้อจำเพาะ ได้แก่ เชื้ออหิวาตกโรค Shigella Campylobacter และ Salmonella ที่ไม่ใช่กลุ่มไทฟอยด์ กลุ่มยาที่เอกสารระบุมีฟลูออโรควิโนโลน แมคโครไลด์ เซฟาโลสปอริน และไกลโคเปปไทด์สำหรับ Clostridioides difficile

บทความนี้ตั้งใจไม่ระบุขนาดยา เพราะการเลือกชนิดและขนาดยาเป็นการตัดสินใจของแพทย์หรือเภสัชกรที่ประเมินผู้ป่วยตรงหน้า อย. ยังเตือนเมื่อ 25 กันยายน 2567 ว่าอย่าซื้อยาปฏิชีวนะอย่างนอร์ฟลอกซาซินหรือไซโปรฟลอกซาซินมากินเอง เพราะถ้าเริ่มแล้วต้องกินให้ครบตามกำหนด

จุดที่คำแนะนำไทยกับสากลไม่ตรงกัน

อินโฟกราฟิก อย. ปี 2560 เขียนว่าหากผู้ป่วยถ่ายเป็นมูกเลือดและมีไข้สูง หรือถ่ายเป็นน้ำซาวข้าว จึงควรกินยาฆ่าเชื้อ ขณะที่ CDC ระบุตรงกันข้ามว่าห้ามใช้ยาปฏิชีวนะกับการติดเชื้อ E. coli ชนิดสร้างสารพิษชิกา เพราะเพิ่มโอกาสเกิดภาวะ HUS คือเม็ดเลือดแดงแตกร่วมกับไตวายเฉียบพลัน และให้ยังไม่ใช้ยาในผู้ที่สงสัยติดเชื้อนี้จนกว่าจะตรวจแยกโรคได้

สองข้อความนี้ไม่ได้ขัดกันเท่าที่ดูเผิน ๆ เพราะ อย. พูดถึงการพบแพทย์แล้วได้รับยา ส่วน CDC พูดถึงการใช้ยาโดยยังไม่รู้ว่าเป็นเชื้ออะไร แต่ข้อสรุปใช้งานตรงกัน คือถ่ายเป็นมูกเลือดเป็นสัญญาณให้ไปหาหมอ ไม่ใช่ให้เดินไปร้านยา

CDC ยังห้ามใช้ยาหยุดถ่ายกับการติดเชื้อกลุ่มนี้ด้วยเหตุผลเดียวกัน และให้หลีกเลี่ยงเมื่อมีไข้สูงหรือถ่ายเป็นเลือด ด้านคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เขียนไว้เมื่อ 26 กันยายน 2557 ว่ายาโลเพอราไมด์อาจทำให้ร่างกายขับเชื้อออกช้าลง

ดูแลภาวะขาดน้ำที่บ้านอย่างไร และเมื่อไหร่ต้องไปโรงพยาบาล?

หัวใจของการดูแลที่บ้านคือชดเชยน้ำและเกลือแร่ให้ทัน กรมควบคุมโรคระบุว่าการรักษาทั่วไปคือให้สารน้ำทางปาก ส่วนรายที่รุนแรงต้องให้ทางหลอดเลือดดำ

วิธีดื่มที่ทำให้ได้ผลจริง

อย. แนะนำเมื่อ 25 กันยายน 2567 ให้ค่อย ๆ จิบสารละลายเกลือแร่ ไม่ดื่มจนหมดในคราวเดียว เพราะการดื่มรวดเดียวมักทำให้อาเจียนออกมาทั้งหมด และระบุว่าผง ORS ที่ผสมน้ำแล้วควรใช้ภายใน 24 ชั่วโมง

ควรใช้ผง ORS สำเร็จรูปและผสมตามฉลาก การกะปริมาณเองเสี่ยงที่ความเข้มข้นจะผิดจนอาการแย่ลง องค์การอนามัยโลกอธิบายว่า ORS คือน้ำสะอาด เกลือและน้ำตาลในสัดส่วนที่ลำไส้ดูดซึมกลับได้ดี

เรื่องสังกะสีที่หลายคนไม่รู้

องค์การอนามัยโลกระบุว่าการเสริมสังกะสีลดระยะเวลาของการเจ็บป่วยลงร้อยละ 25 และลดปริมาณอุจจาระลงร้อยละ 30 ซึ่งเป็นตัวเลขจากการศึกษาในเด็กเป็นหลัก ส่วนขนาดและจำนวนวันเป็นเรื่องที่แพทย์หรือเภสัชกรกำหนดตามอายุและน้ำหนัก

สัญญาณที่ต้องหยุดดูแลเองแล้วไปพบแพทย์

อย. ระบุอาการที่ควรไปพบแพทย์ทันทีว่า อุจจาระมีมูกปน อาเจียนรุนแรง ไข้สูงกว่า 38.5 องศาเซลเซียส และท้องเสียนานกว่า 48 ชั่วโมง รวมถึงผู้มีโรคประจำตัว เด็กต่ำกว่า 3 ปี และผู้สูงอายุ

CDC ให้เกณฑ์ใกล้เคียงกันแต่ตัวเลขต่างเล็กน้อย คือถ่ายเป็นเลือด ท้องเสียนานกว่า 3 วัน ไข้สูงเกิน 102 องศาฟาเรนไฮต์ หรือราว 38.9 องศาเซลเซียส อาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้ และอาการขาดน้ำอย่างปัสสาวะน้อยลงมาก ปากคอแห้ง หรือเวียนศีรษะเมื่อลุกยืน เมื่อสองฝั่งต่างกันให้ยึดเกณฑ์ที่เข้มกว่า

สำหรับภาวะที่ต้องนอนโรงพยาบาล กรมการแพทย์อธิบายว่าผู้ป่วยที่ขาดสารน้ำค่อนข้างมาก หรืออาเจียน ปวดท้อง และถ่ายตลอดเวลา อาจช็อก ความดันโลหิตต่ำ และเสียชีวิตได้ จึงควรเข้ารักษาในโรงพยาบาลเพื่อให้สารน้ำทางหลอดเลือด กลุ่มเสี่ยงที่สุดคือเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว

ถ้าผู้ป่วยซึมลงจนปลุกไม่ตื่น ตัวเย็น ชีพจรเบาเร็ว หรือหมดสติจากการขาดน้ำ ให้ถือเป็นภาวะฉุกเฉินและโทร 1669 สพฉ. ระบุเมื่อ 26 ธันวาคม 2566 ว่าสายด่วนนี้ให้บริการผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤตินอกสถานพยาบาล และให้ตั้งสติ แจ้งอาการ สถานที่และเส้นทางให้ชัดเจน พร้อมเบอร์ติดต่อกลับ

ป้องกันลำไส้อักเสบจากอาหารและน้ำได้อย่างไร?

กระทรวงสาธารณสุขสรุปหลักป้องกันไว้ว่า สุก ร้อน สะอาด ตามที่กรมประชาสัมพันธ์เผยแพร่เมื่อ 26 มีนาคม 2568 พร้อมให้ล้างมือด้วยสบู่ ดื่มน้ำต้มสุก และเลือกน้ำแข็งที่มีเครื่องหมายรับรอง ข้อสงสัยเรื่องโรคติดต่อโทรสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 ด้านองค์การอนามัยโลกให้แนวทางระดับเดียวกัน คือน้ำดื่มที่ปลอดภัย การสุขาภิบาลที่ดี การล้างมือด้วยสบู่ การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรก และการฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสโรตา

ข้อที่คนมักทำผิดเวลามีคนป่วยในบ้าน

กรมการแพทย์เตือนว่าการทำความสะอาดพื้นควรใช้โซเดียมไฮโปคลอไรต์ ไม่ควรใช้แอลกอฮอล์ 70 เปอร์เซ็นต์ เพราะโนโรไวรัสไม่มีเปลือกหุ้มและทนต่อแอลกอฮอล์ จุดนี้หลายบ้านพลาด

อีกข้อคือระยะแยกตัว กรมการแพทย์แนะนำให้เด็กที่ป่วยแยกตัวที่บ้านอีก 48 ชั่วโมงหลังอาการดีขึ้นเป็นปกติ การรีบกลับไปเรียนคือสาเหตุที่การระบาดในโรงเรียนลากยาว

ตัวเลขและเกณฑ์ทั้งหมดในบทความนี้มาจากแหล่งอ้างอิงท้ายบทความ ตามสถานะข้อมูล ณ วันที่ตรวจสอบคือ 19 กันยายน 2569 และแต่ละตัวเลขผูกกับปีของเอกสารต้นทางที่กำกับไว้ เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย ผู้อ่านควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร และตรวจสอบข้อมูลล่าสุดกับกรมควบคุมโรคหรือกรมการแพทย์ก่อนตัดสินใจเรื่องการรักษา

คำถามที่พบบ่อย

สิ่งที่ควรทำตั้งแต่วันแรกที่เริ่มถ่ายเหลว

วันแรกที่มีอาการ ให้เริ่มจิบ ORS ตั้งแต่เนิ่นโดยไม่ต้องรอให้รู้สึกเพลีย และจดเวลาที่เริ่มมีอาการกับมื้ออาหารย้อนหลัง 2 ถึง 3 วันไว้ เพราะระยะฟักตัวคือเบาะแสที่ดีที่สุดว่าเป็นเชื้อกลุ่มใด

จากนั้นเฝ้าสัญญาณสามอย่าง คือเลือดหรือมูกในอุจจาระ ไข้สูงกว่า 38.5 องศาเซลเซียส และปัสสาวะที่ลดลงชัดเจน ถ้าเจอข้อใดข้อหนึ่งให้ไปพบแพทย์โดยไม่ต้องรอครบ 48 ชั่วโมง และอย่าเริ่มยาเอง

แหล่งอ้างอิง

• World Health Organization: Diarrhoeal disease fact sheet
• กรมควบคุมโรค: ทางเดินอาหารอักเสบเฉียบพลันจากไวรัส (gastroenteritis, acute viral)
• กรมการแพทย์ โดยสถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี: โนโรไวรัส สาเหตุการอักเสบติดเชื้อของระบบทางเดินอาหาร (7 กุมภาพันธ์ 2567)
• กรมประชาสัมพันธ์: รัฐบาลเตือนระวังโรคอุจจาระร่วงในช่วงฤดูร้อน แนะยึดหลัก สุก ร้อน สะอาด (26 มีนาคม 2568)
• รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์ ปีที่ 56 ฉบับที่ 11: สถานการณ์โรคอุจจาระร่วงเฉียบพลันในประเทศไทย ปี 2568
• สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา: ท้องเสียอย่างไรต้องใช้ยาฆ่าเชื้อ (23 กุมภาพันธ์ 2560)
• สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา: ท้องเสีย โรคฮิตของนักเดินทาง (25 กันยายน 2567)
• คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล: ท้องเสีย ซ่อมได้ ไม่ยาก (26 กันยายน 2557)
• สำนักการแพทย์ กรุงเทพมหานคร: แนวทางเวชปฏิบัติ M-04-GI-01 Gastroenteritis (ค.ศ. 2024)
• CDC: Food Poisoning Symptoms
• CDC: Treatment of E. coli Infection
• กรมประชาสัมพันธ์: สพฉ. แนะข้อควรรู้ก่อนโทรแจ้งสายด่วน 1669 (26 ธันวาคม 2566)