วัคซีน HPV ฉีดฟรีสิทธิไหน ราคาเท่าไหร่ และ 2 4 9 สายพันธุ์ต่างกันอย่างไร

วัคซีน HPV คือวัคซีนที่กระตุ้นภูมิคุ้มกันต่อไวรัสฮิวแมนแพปพิลโลมา (Human Papillomavirus) เพื่อลดโอกาสติดเชื้อเรื้อรังที่นำไปสู่มะเร็งปากมดลูกและมะเร็งอื่นอีกหลายตำแหน่ง ปัจจุบันประเทศไทยมีวัคซีน HPV ที่ขึ้นทะเบียนกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา 4 ผลิตภัณฑ์ แบ่งเป็นชนิด 2 สายพันธุ์ 4 สายพันธุ์ และ 9 สายพันธุ์ ตามข้อมูลของสถาบันวัคซีนแห่งชาติ และกลุ่มเป้าหมายหลักที่ได้ฟรีในแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคคือนักเรียนหญิงชั้นประถมศึกษาปีที่ 5

เรียบเรียงโดย ทีมบรรณาธิการ Empirememes · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด 11 กันยายน 2569

วัคซีน HPV คืออะไร และเชื้อ HPV ทำให้เกิดมะเร็งอะไรได้บ้าง?

องค์การอนามัยโลกอธิบายว่า HPV เป็นชื่อเรียกกลุ่มไวรัสที่รู้จักแล้วราว 200 ชนิด ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และพบได้ทั้งที่ผิวหนัง อวัยวะเพศ ทวารหนัก และลำคอ คนที่มีเพศสัมพันธ์แทบทุกคนจะติดเชื้อสักครั้งในชีวิตโดยมักไม่มีอาการ และส่วนใหญ่ภูมิคุ้มกันจะกำจัดไวรัสได้เอง ปัญหาอยู่ที่การติดเชื้อเรื้อรังของสายพันธุ์ก่อมะเร็งที่ปากมดลูก ซึ่งทำให้เกิดรอยโรคก่อนมะเร็งและเป็นต้นเหตุของมะเร็งปากมดลูกราวร้อยละ 95

เอกสารขององค์การอนามัยโลกฉบับวันที่ 3 กรกฎาคม 2026 ระบุว่าเซลล์ผิดปกติมักใช้เวลา 15 ถึง 20 ปีกว่าจะกลายเป็นมะเร็ง แต่ในผู้หญิงที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น ผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่ยังไม่ได้รับการรักษา อาจเร็วขึ้นเหลือ 5 ถึง 10 ปี ช่วงเวลาที่ยาวนานนี้คือเหตุผลที่การฉีดวัคซีนตั้งแต่ก่อนเริ่มมีเพศสัมพันธ์ได้ผลดีที่สุด

สถาบันวัคซีนแห่งชาติจัดกลุ่มเชื้อ HPV เป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรกคือชนิดก่อมะเร็ง 14 สายพันธุ์ ได้แก่ 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 และ 68 ซึ่งเกี่ยวข้องกับมะเร็งปากมดลูก มะเร็งช่องคลอด มะเร็งปากช่องคลอด มะเร็งอวัยวะเพศชาย มะเร็งทวารหนัก และมะเร็งช่องปากกับลำคอ โดยสายพันธุ์ 16 และ 18 อธิบายมะเร็งปากมดลูกได้ราวร้อยละ 70 ส่วนกลุ่มที่สองคือชนิดไม่ก่อมะเร็ง เช่น สายพันธุ์ 6 และ 11 ที่ทำให้เกิดหูดหงอนไก่บริเวณอวัยวะเพศ

ตัวเลขฝั่งโรค องค์การอนามัยโลกประเมินว่าปี 2024 ทั่วโลกมีผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกรายใหม่ราว 604,000 ราย เสียชีวิตราว 280,000 ราย เป็นมะเร็งที่พบบ่อยอันดับ 5 ในผู้หญิงทั่วโลก ส่วนเอกสารข้อมูลประเทศไทยของ ICO/IARC Information Centre on HPV and Cancer ฉบับปี 2023 ระบุว่าหญิงไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปที่มีความเสี่ยงมี 31.4 ล้านคน ป่วยรายใหม่ปีละ 9,158 ราย เสียชีวิตปีละ 4,705 ราย และสายพันธุ์ 16 กับ 18 อธิบายมะเร็งปากมดลูกระยะลุกลามในไทยได้ร้อยละ 67.6

อันดับความชุกเป็นจุดที่แหล่งข้อมูลไม่ตรงกัน ICO/IARC จัดมะเร็งปากมดลูกเป็นอันดับ 3 ในผู้หญิงไทยทุกช่วงอายุ แต่เป็นอันดับ 2 ในกลุ่มอายุ 15 ถึง 44 ปี ขณะที่คำนำแนวทางของกรมควบคุมโรคเขียนว่าพบมากเป็นอันดับสองรองจากมะเร็งเต้านม จึงควรดูปีข้อมูลและฐานทะเบียนที่ใช้ทุกครั้งที่เห็นตัวเลขอันดับ

วัคซีน HPV ชนิด 2 4 และ 9 สายพันธุ์ ต่างกันอย่างไร?

ความต่างที่สำคัญที่สุดคือจำนวนสายพันธุ์ที่วัคซีนกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ ชนิด 2 สายพันธุ์ป้องกันสายพันธุ์ 16 และ 18 ซึ่งเป็นตัวก่อมะเร็งหลัก ชนิด 4 สายพันธุ์เพิ่มสายพันธุ์ 6 และ 11 ที่ทำให้เกิดหูดหงอนไก่เข้ามา ส่วนชนิด 9 สายพันธุ์เพิ่มสายพันธุ์ก่อมะเร็งอีก 5 ตัวคือ 31, 33, 45, 52 และ 58 ตารางด้านล่างคือผลิตภัณฑ์ทั้ง 4 รายการที่สถาบันวัคซีนแห่งชาติระบุว่าได้รับทะเบียนจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาของไทย

คำแนะนำของคณะอนุกรรมการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค ครั้งที่ 4/2567 เมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม 2567 กำหนดว่าวัคซีนที่ใช้ต้องป้องกันสายพันธุ์ 16 และ 18 เป็นอย่างน้อย และระบุชัดว่าสับเปลี่ยนชนิดของวัคซีนระหว่างเข็มได้ คนที่เคยได้เข็มแรกเป็นคนละยี่ห้อจึงไม่ต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่

ต้องฉีดวัคซีน HPV กี่เข็ม และแต่ละช่วงอายุใช้ตารางไหน?

คำตอบขึ้นกับอายุที่เริ่มฉีดและภาวะภูมิคุ้มกัน เอกสารแสดงจุดยืนขององค์การอนามัยโลกเมื่อเดือนธันวาคม 2022 เปิดทางให้ฉีดเพียง 1 เข็มในกลุ่มอายุน้อย โดยระบุว่าประสิทธิภาพเทียบเคียงได้กับการฉีด 2 เข็ม ส่วนไทยเดินตามมติคณะอนุกรรมการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคและประกาศของคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ

ในทางปฏิบัติ แนวทางของกรมควบคุมโรคกำหนดให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบประวัติการได้รับวัคซีนก่อนฉีดทุกราย ถ้าไม่มีประวัติหรือไม่ทราบ ให้ถือว่ายังไม่เคยได้รับและฉีดชนิด 9 สายพันธุ์เป็นเข็มที่ 1 ตัววัคซีนฉีดเข้าชั้นกล้ามเนื้อบริเวณต้นแขน และให้นั่งพักสังเกตอาการอย่างน้อย 30 นาทีก่อนกลับบ้าน คนที่จำไม่ได้ว่าเคยฉีดหรือยัง ดูวิธีเช็กได้ที่บทความ วิธีเช็กประวัติการฉีดวัคซีนผ่านหมอพร้อม

ใครฉีดวัคซีน HPV ฟรีได้บ้างในประเทศไทย?

ไทยเริ่มจากโครงการนำร่องในนักเรียนหญิงชั้น ป.5 เมื่อปี 2557 ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และเข้าแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคทั่วประเทศในปี 2560 โดยใช้ราวปีละ 800,000 โดส ช่วงที่สะดุดคือปีการศึกษา 2562 ถึง 2564 ที่วัคซีนขาดแคลนทั่วโลก จนตกค้าง 2.4 ล้านโดสสำหรับกลุ่มเป้าหมาย 1.2 ล้านคน

สิทธิที่ชัดเจนที่สุดวันนี้มาจากมติคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 8(1)/2567 เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2567 และประกาศคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เรื่องประเภทและขอบเขตบริการสาธารณสุข ฉบับที่ 10 พ.ศ. 2567 ซึ่งกำหนดให้เด็กหญิงชั้น ป.5 หรืออายุ 11 ถึง 12 ปี ได้รับวัคซีนชนิด 9 สายพันธุ์ 1 เข็ม และให้ใช้ชนิด 2 หรือ 4 สายพันธุ์ 2 เข็มแทนได้ถ้าจัดหาชนิด 9 สายพันธุ์ไม่ได้ สิทธินี้เป็นบริการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรคที่ไม่เสียค่าใช้จ่าย อยู่ในชุดสิทธิประโยชน์เดียวกับ โครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค

ปีงบประมาณ 2568 กระทรวงสาธารณสุขตั้งเป้าให้บริการ 1 ล้านโดส ทั้งเข็มที่ 2 ของคนที่เคยได้เข็มแรก และเข็มแรกของหญิงไทยอายุ 11 ถึง 20 ปีที่ยังไม่เคยฉีด เมื่อพบว่ากลุ่มอายุ 18 ถึง 20 ปีเข้าถึงได้น้อยที่สุด กรมควบคุมโรคจึงเปิดจุดฉีดในมหาวิทยาลัย 24 แห่ง รวม 55 วิทยาเขต ใน 32 จังหวัด คิกออฟวันที่ 4 กรกฎาคม 2568 ที่สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง และให้แล้วเสร็จภายในวันที่ 31 กรกฎาคม 2568 โดยอนุโลมให้นักศึกษาปริญญาตรีที่อายุเกิน 20 ปีรับได้ เพราะเอกสารกำกับยาระบุว่าวัคซีนยังให้ประโยชน์ในกลุ่มอายุไม่เกิน 26 ปี

ฝั่งกรุงเทพมหานคร กรมประชาสัมพันธ์เผยแพร่เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2568 ว่ามีจุดบริการฟรีที่ศูนย์บริการสาธารณสุข 69 แห่ง เปิดทุกวันพุธ เวลา 13.00 ถึง 15.00 น. ถึงวันที่ 30 เมษายน 2568 และรายงานยอดฉีดสะสม ณ วันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2568 ไว้ที่ 569,686 โดส

ข้อควรระวังคือเอกสารทางการฉบับใหม่สุดที่เปิดอ่านได้ขณะเรียบเรียงคือแนวทางของกรมควบคุมโรคฉบับปรับปรุงเดือนกรกฎาคม 2568 ซึ่งเป็นแผนของปีงบประมาณ 2568 รอบบริการปีถัดไปอาจเปลี่ยนทั้งกลุ่มเป้าหมายและช่วงเวลา จึงควรสอบถามโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหรือสายด่วน สปสช. 1330 ก่อนไปรับบริการ

ผู้ชายฉีดวัคซีน HPV ได้ไหม และอายุเท่าไหร่ยังฉีดได้?

ผู้ชายฉีดได้ แม้แผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของไทยจะยังกำหนดกลุ่มเป้าหมายเป็นเด็กหญิงและหญิงไทยเท่านั้น ตัวอย่างบริการที่เปิดรับทั้งสองเพศคือโครงการของคลินิกเสริมภูมิคุ้มกันและอายุรศาสตร์การท่องเที่ยว สถานเสาวภา สภากาชาดไทย ซึ่งประกาศว่าวัคซีนชนิด 9 สายพันธุ์ฉีดได้ในช่วงอายุ 9 ถึง 45 ปี ส่วนองค์การอนามัยโลกระบุว่าบางประเทศเลือกฉีดให้เด็กผู้ชายด้วย เพื่อลดความชุกของเชื้อในชุมชน

เหตุผลทางระบาดวิทยาอยู่ในเอกสารของ ICO/IARC ซึ่งรายงานอัตราป่วยหยาบต่อประชากรชาย 100,000 คนต่อปีของมะเร็งที่สัมพันธ์กับ HPV ไว้ว่า มะเร็งคอหอยส่วนปาก 2.67 มะเร็งอวัยวะเพศชาย 2.03 และมะเร็งทวารหนัก 0.53 อีกทั้งสายพันธุ์ 6 และ 11 ยังทำให้เกิดหูดหงอนไก่ได้ทั้งชายและหญิง

เรื่องอายุ เอกสารกำกับยาของ Gardasil9 ที่สถาบันวัคซีนแห่งชาติสรุปไว้ระบุข้อบ่งใช้สองแบบ คือผู้ที่มีอายุ 9 ถึง 14 ปี ฉีดที่เดือน 0 และ 6 หรือ 0 และ 12 และผู้ที่มีอายุ 9 ถึง 26 ปี ฉีดที่เดือน 0, 2 และ 6 ด้าน CDC ของสหรัฐอเมริกาแนะนำให้เริ่มที่อายุ 11 ถึง 12 ปี และให้ฉีด 3 เข็มเมื่อเริ่มตอนอายุ 15 ถึง 26 ปี ส่วนผู้ใหญ่อายุ 27 ถึง 45 ปีที่ยังไม่เคยฉีด CDC ระบุว่าบางคนอาจตัดสินใจฉีดได้หลังปรึกษาแพทย์ ไม่ใช่คำแนะนำทั่วไป เพราะประโยชน์จะน้อยลงเมื่อเคยสัมผัสเชื้อมาแล้ว ใครกำลังทบทวนวัคซีนทั้งชุด อ่านต่อได้ที่ วัคซีนผู้ใหญ่ที่ควรฉีด

วัคซีน HPV ราคาเท่าไหร่ และมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง?

ราคาที่หน่วยบริการประกาศเองเป็นตัวเลขที่ตรวจสอบได้ดีที่สุด ราชดำริคลินิก สภากาชาดไทย ประกาศอัตราชนิด 4 สายพันธุ์ไว้ที่ 2,444 บาทต่อเข็มในเวลาราชการ และ 2,689 บาทนอกเวลาราชการ ส่วนชนิด 9 สายพันธุ์อยู่ที่ 5,500 บาทต่อเข็มในเวลาราชการ และ 6,050 บาทนอกเวลาราชการ โดยมีค่าบริการผู้ป่วยนอก 50 บาทและค่าบริการฉีดวัคซีนอีก 50 บาท

โครงการรณรงค์ของคลินิกเสริมภูมิคุ้มกันและอายุรศาสตร์การท่องเที่ยว สถานเสาวภา ซึ่งเริ่มให้บริการตั้งแต่วันที่ 26 เมษายน 2566 ประกาศราคาชนิด 9 สายพันธุ์ไว้ที่เข็มละ 5,500 บาท บวกค่าบริการ 50 บาท และค่าทำบัตรครั้งแรกอีก 20 บาท ฝั่งเอกชน หน้าแพ็กเกจของโรงพยาบาลวิมุตซึ่งลงวันที่ 9 กันยายน 2569 เสนอชนิด 9 สายพันธุ์ 3 เข็มสำหรับอายุ 15 ปีขึ้นไปที่ 17,500 บาท จากราคาปกติ 19,500 บาท รวมค่าแพทย์และค่าบริการโรงพยาบาลแล้ว

ด้านผลข้างเคียง CDC ระบุอาการที่พบบ่อยไว้ว่า ปวด แดง หรือบวมบริเวณที่ฉีด มีไข้ เวียนศีรษะหรือเป็นลม ปวดศีรษะหรืออ่อนเพลีย คลื่นไส้ และปวดกล้ามเนื้อหรือปวดข้อ อาการเวียนศีรษะและเป็นลมพบได้ในวัยรุ่น จึงเป็นเหตุผลที่แนวทางของกรมควบคุมโรคให้พักสังเกตอาการอย่างน้อย 30 นาทีหลังฉีด

ตัวเลขราคา ช่วงอายุ และเงื่อนไขสิทธิทั้งหมดในบทความนี้คัดจากเอกสารของหน่วยงานที่อ้างอิงไว้ ณ วันที่ตรวจสอบข้อมูล ราคาและรอบบริการเปลี่ยนได้ตลอด ผู้อ่านควรยืนยันกับกรมควบคุมโรค สปสช. หรือสถานพยาบาลที่จะไปรับบริการก่อนทุกครั้ง บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล การตัดสินใจฉีดวัคซีน การเลือกชนิดวัคซีน และจำนวนเข็มควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร โดยเฉพาะผู้ตั้งครรภ์ ผู้มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง และผู้ที่เคยแพ้ส่วนประกอบของวัคซีน

ฉีดวัคซีน HPV แล้วยังต้องตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกไหม?

ยังต้องตรวจ องค์การอนามัยโลกเขียนไว้ตรงตัวว่ารอยโรคก่อนมะเร็งมักไม่แสดงอาการ การตรวจคัดกรองสม่ำเสมอจึงสำคัญแม้เคยฉีดวัคซีน HPV มาแล้ว เพราะวัคซีนไม่ได้ป้องกันสายพันธุ์ก่อมะเร็งทั้ง 14 สายพันธุ์ คำแนะนำสากลคือตรวจด้วยวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงทุก 5 ถึง 10 ปี เริ่มตั้งแต่อายุ 30 ปี ส่วนผู้หญิงที่ติดเชื้อเอชไอวีให้เริ่มที่อายุ 25 ปีและตรวจทุก 3 ถึง 5 ปี

ในไทย แนวทางการคัดกรองด้วยวิธี HPV DNA Test ของสถาบันมะเร็งแห่งชาติกำหนดกลุ่มเป้าหมายเป็นหญิงไทยทุกสิทธิการรักษา อายุ 30 ปีถึงก่อนครบ 60 ปี หรือหญิงไทยอายุ 15 ถึง 29 ปีที่มีความเสี่ยงสูง โดยตรวจได้ 1 ครั้งทุก 5 ปี และมีทางเลือกเก็บสิ่งส่งตรวจด้วยตัวเองสำหรับคนที่ไม่สะดวกให้เจ้าหน้าที่เก็บ

อัตราที่ สปสช. จ่ายให้หน่วยบริการตามแนวทางฉบับนี้ช่วยให้เห็นภาพต้นทุนจริง ได้แก่ Pap smear หรือ VIA เหมาจ่าย 250 บาท ค่าเก็บตัวอย่างสำหรับ HPV DNA Test 50 บาท ค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการ 370 บาทเมื่อใช้น้ำยาตั้งแต่ 14 สายพันธุ์ขึ้นไป และ Colposcopy หรือ LEEP รวมค่าตัดชิ้นเนื้อและค่าอ่านผล 900 บาท

การแปลผลตรงไปตรงมา ผลลบแปลว่าไม่พบเชื้อ ให้กลับมาตรวจซ้ำในอีก 5 ปี ผลบวกสายพันธุ์ 16 หรือ 18 จะถูกนัดส่องกล้องตรวจปากมดลูก ส่วนผลบวกสายพันธุ์อื่นจะนำตัวอย่างที่เหลือไปตรวจเซลล์วิทยาต่อ ถ้าผิดปกติตั้งแต่ระดับ ASCUS ขึ้นไปจึงส่งส่องกล้อง ถ้าปกติจะแนะนำให้ตรวจ Pap smear ซ้ำภายใน 1 ปี

คำถามที่พบบ่อย

เริ่มจากการเช็กสองเรื่องนี้ก่อนตัดสินใจ

เรื่องแรกคือเช็กว่าลูกหลานที่กำลังเรียนชั้น ป.5 หรืออายุ 11 ถึง 12 ปีได้รับวัคซีนชนิด 9 สายพันธุ์ตามสิทธิแล้วหรือยัง เพราะเป็นเข็มที่ไม่ต้องจ่ายเงินและได้ผลดีที่สุดเมื่อฉีดก่อนเริ่มมีเพศสัมพันธ์ ถ้าโรงเรียนยังไม่ได้จัด ให้ถามโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในพื้นที่

เรื่องที่สองสำหรับผู้หญิงอายุ 30 ปีขึ้นไป คือนัดตรวจ HPV DNA Test ตามสิทธิที่ตรวจได้ทุก 5 ปี ไม่ว่าจะเคยฉีดวัคซีนแล้วหรือไม่ เพราะรอยโรคก่อนมะเร็งมักไม่มีอาการให้สังเกตเอง

แหล่งอ้างอิง

• กรมควบคุมโรค: แนวทางการให้บริการวัคซีนป้องกันการติดเชื้อไวรัสเอชพีวี (HPV) สำหรับนักศึกษาหญิง ปีงบประมาณ 2568 ฉบับปรับปรุงเดือนกรกฎาคม 2568
• กรมควบคุมโรค: แนวทางการให้บริการวัคซีนป้องกันการติดเชื้อไวรัสเอชพีวี (HPV) ปีงบประมาณ 2568 ฉบับเดือนพฤศจิกายน 2567
• สถาบันวัคซีนแห่งชาติ: อุปสงค์และอุปทานของวัคซีนมะเร็งปากมดลูก (พฤศจิกายน 2566)
• สถาบันมะเร็งแห่งชาติ: คู่มือแนวทางการดำเนินงานและการบันทึกข้อมูลมะเร็งปากมดลูกด้วยวิธี HPV DNA test (อัปเดตมกราคม 2566)
• World Health Organization: Cervical cancer fact sheet (3 กรกฎาคม 2026)
• World Health Organization: Human papillomavirus and cancer fact sheet (5 มีนาคม 2024)
• CDC: HPV Vaccination (ปรับปรุง 20 สิงหาคม 2024)
• ICO/IARC Information Centre on HPV and Cancer: Thailand Human Papillomavirus and Related Cancers Fact Sheet 2023
• ราชดำริคลินิก สภากาชาดไทย: บริการวัคซีนและอัตราค่าบริการฉีดวัคซีน
• สภากาชาดไทย: โครงการรณรงค์ฉีดวัคซีนเอชพีวี ชนิด 9 สายพันธุ์ ในราคาพิเศษ
• โรงพยาบาลวิมุต: แพ็กเกจวัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก 9 สายพันธุ์ 3 เข็ม (9 กันยายน 2569)
• กรมประชาสัมพันธ์: รัฐบาลเชิญฉีดวัคซีนป้องกันโรคมะเร็งปากมดลูกฟรี (17 มีนาคม 2568)