วัคซีนแมวและสุนัข เข็มแรกกี่สัปดาห์ ตารางฉีด ราคา และกฎหมายพิษสุนัขบ้า

วัคซีนแมวเข็มแรกฉีดได้ตั้งแต่อายุ 6 สัปดาห์ และแนวทางการฉีดวัคซีนสุนัขและแมวฉบับปี 2024 ของ WSAVA ระบุให้เริ่มวัคซีนรวมกลุ่มหลักที่อายุ 6 ถึง 8 สัปดาห์ แล้วฉีดซ้ำทุก 2 ถึง 4 สัปดาห์ โดยเข็มสุดท้ายของชุดลูกสัตว์ต้องอยู่ที่อายุ 16 สัปดาห์ขึ้นไป ส่วนวัคซีนพิษสุนัขบ้านั้น พระราชบัญญัติโรคพิษสุนัขบ้า พ.ศ. 2535 มาตรา 5 กำหนดให้สุนัขได้รับเข็มแรกเมื่ออายุตั้งแต่สองเดือนขึ้นไปแต่ไม่เกินสี่เดือน และตั้งแต่ปี 2560 แมวก็ถูกกำหนดให้เป็นสัตว์ควบคุมตามกฎกระทรวงแล้วเช่นกัน

เรียบเรียงโดย ทีมบรรณาธิการ Empirememes · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด 11 กันยายน 2569

วัคซีนแมวเข็มแรกฉีดตอนอายุกี่สัปดาห์?

เริ่มได้ตั้งแต่อายุ 6 สัปดาห์ แต่คำตอบที่ใช้ได้จริงคือ วัคซีนชุดแรกไม่ใช่เข็มเดียว ตารางในแนวทาง WSAVA ฉบับปี 2024 เขียนไว้ว่าให้เริ่มวัคซีนรวมกลุ่มหลักของแมวไม่เร็วกว่าอายุ 6 สัปดาห์ แล้วฉีดซ้ำทุก 3 ถึง 4 สัปดาห์จนถึงอายุ 16 สัปดาห์ ส่วนเนื้อความในบทสรุปของเอกสารเดียวกันใช้ช่วงกว้างกว่าคือเริ่มที่ 6 ถึง 8 สัปดาห์และฉีดซ้ำทุก 2 ถึง 4 สัปดาห์ ทั้งสองแบบลงเอยตรงกันที่จุดเดียว คือเข็มสุดท้ายของชุดลูกสัตว์ต้องอยู่ที่อายุ 16 สัปดาห์ขึ้นไป ลูกสุนัขใช้หลักเดียวกันทุกข้อ

ทำไมต้องฉีดหลายเข็ม ไม่ใช่เข็มเดียวจบ

เหตุผลคือภูมิคุ้มกันที่ลูกสัตว์ได้รับจากแม่ผ่านน้ำนมเหลือง ภูมิชุดนี้ป้องกันโรคให้ลูกสัตว์ในช่วงแรก แต่มันก็ไปจับเชื้อในวัคซีนจนวัคซีนไม่ได้ผลด้วยเหมือนกัน WSAVA ชี้ว่าระดับภูมิจากแม่ต่างกันมากทั้งระหว่างครอกและภายในครอกเดียวกัน จึงไม่มีใครเดาได้ว่าลูกแมวตัวไหนพร้อมรับวัคซีนเมื่อไร ทางออกคือฉีดหลายเข็มห่างกัน 2 ถึง 4 สัปดาห์ เพื่อให้มีเข็มหนึ่งไปตกในจังหวะที่ภูมิจากแม่ลดลงพอดี

เข็มที่ 16 สัปดาห์ยังไม่ใช่เข็มสุดท้าย

ฉบับปี 2024 เปลี่ยนคำแนะนำเดิมที่ให้รอกระตุ้นตอนอายุ 12 ถึง 16 เดือน มาเป็นให้ฉีดกระตุ้นอีกเข็มตั้งแต่อายุ 26 สัปดาห์ขึ้นไป หรือราว 6 เดือน เหตุผลคือยังมีสัตว์ส่วนน้อยที่ภูมิจากแม่ยังค้างอยู่ตอนฉีดเข็ม 16 สัปดาห์ การเลื่อนเข็มกระตุ้นให้เร็วขึ้นไม่ได้เพิ่มจำนวนเข็มที่ฉีดทั้งชีวิต แต่ย่นช่วงเวลาที่สัตว์กลุ่มนี้ยังไม่มีภูมิให้สั้นลง

อีกทางคือเจาะเลือดตรวจระดับภูมิตั้งแต่อายุ 20 สัปดาห์ ถ้าผลบอกว่าสร้างภูมิต่อ CPV, CDV และ CAV ได้แล้ว ก็ไม่ต้องฉีดเข็ม 26 สัปดาห์ ความเห็นของเราคือค่าตรวจในไทยมักแพงกว่าค่าวัคซีนอีกเข็ม จึงต้องชั่งน้ำหนักเอง

วัคซีนแมวและสุนัขมีกี่กลุ่ม และวัคซีนรวมป้องกันโรคอะไรบ้าง?

แบ่งเป็นสามกลุ่ม ได้แก่ กลุ่มหลัก กลุ่มเสริม และกลุ่มที่ไม่แนะนำ กลุ่มหลักของแมวคือ ไข้หัดแมว (FPV) เฮอร์ปีส์ไวรัสแมว (FHV-1) และคาลิซิไวรัสแมว (FCV) ส่วนกลุ่มหลักของสุนัขคือ ไข้หัดสุนัข (CDV) อะดีโนไวรัสสุนัข (CAV) และพาร์โวไวรัสสุนัข (CPV) นอกจากนี้ WSAVA ยังระบุว่าในพื้นที่ที่โรคพิษสุนัขบ้ายังมีอยู่ วัคซีนพิษสุนัขบ้านับเป็นกลุ่มหลักของทั้งสุนัขและแมว แม้กฎหมายท้องถิ่นจะไม่ได้บังคับก็ตาม

อีกสองรายการที่เลื่อนขึ้นเป็นกลุ่มหลักได้ตามพื้นที่คือ วัคซีนฉี่หนูในสุนัข และวัคซีนลิวคีเมียแมว (FeLV) ที่ WSAVA ให้ถือเป็นกลุ่มหลักสำหรับแมวอายุต่ำกว่า 1 ปี และแมวโตที่ออกนอกบ้าน

คำว่าวัคซีนรวมที่คนไทยใช้กัน หมายถึงเข็มเดียวที่มีเชื้อหลายชนิดผสมอยู่ คลินิกภูมิคุ้มกันในสัตว์เลี้ยง สถานเสาวภา สภากาชาดไทย ระบุว่าวัคซีนรวมในสุนัขของตนมีวัคซีนไข้หัดสุนัข ตับอักเสบติดต่อ หลอดลมอักเสบติดต่อ ลำไส้อักเสบติดต่อ และฉี่หนู ส่วนวัคซีนรวมในแมวมีไข้หัดแมว โรคระบาดทางเดินหายใจติดต่อในแมว และโรคช่องปากและลิ้นอักเสบในแมว ซึ่งตรงกับสามตัวหลักที่ WSAVA กำหนดพอดี

ตารางฉีดวัคซีนตั้งแต่ลูกสัตว์จนโตเป็นอย่างไร?

ตารางด้านล่างรวมสองแหล่ง ช่องวัคซีนรวมกลุ่มหลักมาจากตารางที่ 1 และ 2 ของแนวทาง WSAVA ปี 2024 ส่วนช่องพิษสุนัขบ้ายึดกฎหมายไทย เพราะ WSAVA เขียนไว้เองว่าเมื่อกฎหมายท้องถิ่นขัดกับเอกสารกำกับวัคซีน ให้ยึดกฎหมายก่อน

สำหรับสัตว์โตที่ไม่รู้ประวัติ WSAVA แยกคำแนะนำไว้ชัด สุนัขโตอายุเกิน 26 สัปดาห์ที่ไม่เคยฉีด ใช้วัคซีนรวมกลุ่มหลักชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์เข็มเดียวก็พอ ส่วนแมวโตที่ไม่เคยฉีดให้ใช้สองเข็มห่างกัน 2 ถึง 4 สัปดาห์ บวกพิษสุนัขบ้าอีกหนึ่งเข็ม และวัคซีนฉี่หนูของสุนัขต้องสองเข็มเสมอ

กฎหมายไทยบังคับให้ฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าอย่างไร?

กฎหมายนิยามสัตว์ควบคุมไว้ว่า สุนัขหรือสัตว์อื่นที่กำหนดในกฎกระทรวง และแมวถูกกำหนดเป็นสัตว์ควบคุมตามกฎกระทรวงเมื่อปี 2560 ส่วนคำว่าเจ้าของนั้นกฎหมายให้รวมถึงผู้ครอบครองด้วย คนที่ให้อาหารหรือที่พักแก่สัตว์จรจนได้ประโยชน์จากสัตว์ตัวนั้นจึงเข้าข่าย แม้จะไม่เคยพาเข้าบ้านก็ตาม

มาตรา 5 กำหนดให้เจ้าของจัดการให้สัตว์ควบคุมทุกตัวได้รับวัคซีนจากสัตวแพทย์ หรือผู้ได้รับมอบหมายเป็นหนังสือ โดยกรณีสุนัขให้ฉีดเข็มแรกเมื่ออายุตั้งแต่สองเดือนขึ้นไปแต่ไม่เกินสี่เดือน และเข็มต่อไปตามที่ระบุในใบรับรองการฉีดวัคซีน

ตัวเลขค่าปรับ ค่าวัคซีน และกำหนดวันทั้งหมดมาจากแหล่งที่อ้างอิงไว้ท้ายบทความ ณ วันตรวจสอบข้อมูล อัตราค่าบริการและกำหนดการออกหน่วยของแต่ละพื้นที่เปลี่ยนแปลงได้ ควรสอบถามสัตวแพทย์ สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด หรือสำนักงานเขตก่อนเดินทาง บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางสัตวแพทย์และไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมาย

ฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าฟรีได้ที่ไหนบ้าง?

ในกรุงเทพมหานคร สำนักงานสัตวแพทย์สาธารณสุข สำนักอนามัย เปิดคลินิกสัตวแพทย์ กทม. 8 แห่ง ที่สี่พระยา มีนบุรี วัดธาตุทอง บางเขน วัดหงส์รัตนาราม ช่วง นุชเนตร บางกอกน้อย และดินแดง บริการที่ไม่เก็บเงินมีทั้งผ่าตัดทำหมัน ฉีดยาคุม ฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้า ฝังไมโครชิป และจดทะเบียนสุนัข ส่วนการรักษาเบื้องต้นมีค่าบริการ 50 ถึง 150 บาทตามข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร

หน่วยเคลื่อนที่ระดับเขต

นอกจากคลินิกประจำ กรุงเทพมหานครยังจัดหน่วยเคลื่อนที่ลงชุมชนครบ 50 เขตปีละหลายรอบ ข้อมูลที่ปรับปรุงวันที่ 3 กันยายน 2569 ระบุว่าเป็นรอบที่สองของปี 2569 เช่น เขตพระนครออกหน่วยวันที่ 7 ถึง 18 กันยายน 2569 เวลา 10.00 ถึง 12.00 น. หมุนไปตามชุมชนและวัดวันละแห่ง ส่วนเขตดุสิตออกหน่วยวันที่ 7 ถึง 17 กันยายน 2569 ถ้าไม่เห็นประกาศของเขตตัวเอง ให้โทรถามฝ่ายสิ่งแวดล้อมและสุขาภิบาลของสำนักงานเขตโดยตรง

ต่างจังหวัดจัดสรรวัคซีนอย่างไร

สำนักควบคุม ป้องกัน และบำบัดโรคสัตว์ กรมปศุสัตว์ ออกประกาศแนวทางการจัดสรรและการฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าสำหรับสัตว์ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 ถึงปศุสัตว์เขต 1 ถึง 9 และปศุสัตว์จังหวัดทั้ง 77 จังหวัด สาระสำคัญคือให้เน้นฉีดรอบจุดเกิดโรคก่อน โดยแต่ละเขตต้องสำรองวัคซีนไว้อย่างน้อยร้อยละ 10 ของที่ได้รับ เผื่อพื้นที่เกิดโรคใหม่หรือกรณีฉุกเฉิน

ประกาศฉบับเดียวกันยังวางขั้นตอนไว้ชัด เมื่อห้องปฏิบัติการยืนยันว่าพบเชื้อ ให้ประกาศเขตโรคระบาดสัตว์ชั่วคราวตามพระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 สัตว์ที่ถูกกัดหรืออยู่ร่วมฝูงกับสัตว์ป่วยต้องกักตัวและฉีดวัคซีน 4 ครั้ง ห่างกันครั้งละ 4 วัน ที่เรียกกันว่าโปรแกรม 4×4 ส่วนสัตว์ทั่วไปให้ฉีดกระตุ้นห่างจากเข็มแรก 1 เดือน และเฝ้าระวังต่อเนื่อง 5 เดือน ลูกสัตว์เกิดใหม่ให้รอจนอายุครบ 2 ถึง 4 เดือน

ตัวเลขที่ทำให้เห็นว่าทำไมต้องเข้มงวดขนาดนี้ อยู่ในรายงานของกรมควบคุมโรค ข้อมูล ณ วันที่ 2 กรกฎาคม 2568 ระบุว่าตั้งแต่วันที่ 1 มกราคมถึง 2 กรกฎาคม 2568 มีการส่งตัวอย่างสัตว์ตรวจ 3,376 ตัวอย่างจาก 67 จังหวัด พบผลบวก 166 ตัวอย่าง คิดเป็นร้อยละ 4.92 โดยสัตว์ที่พบเชื้อมากที่สุดคือสุนัข ร้อยละ 83.73 รองลงมาคือโคและกระบือ ร้อยละ 11.45 และแมว ร้อยละ 4.82

ราคาวัคซีนแมวและสุนัขอยู่ที่เท่าไหร่?

ช่วงราคากว้างมาก ตั้งแต่ฟรีจนถึงหลายร้อยบาทต่อเข็ม ตารางด้านล่างยกมาเฉพาะที่ประกาศราคาไว้เป็นลายลักษณ์อักษร และระบุด้วยว่าแต่ละคอลัมน์เป็นหน่วยงานประเภทใด เพราะราคารัฐกับเอกชนเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้ ราคาเอกชนมักรวมค่าตรวจร่างกายก่อนฉีดไว้แล้ว

ผลข้างเคียงมีอะไรบ้าง และตัวไหนยังไม่ควรฉีด?

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคืออาการชั่วคราว เช่น ซึม เบื่ออาหาร หรือเจ็บตรงจุดฉีดหนึ่งถึงสองวัน อีกอย่างที่ WSAVA ระบุไว้เฉพาะคือวัคซีนรวมชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ของแมวอาจทำให้เกิดอาการทางเดินหายใจส่วนต้น ถ้าวัคซีนกระเด็นเป็นละอองหรือรั่วจากจุดฉีดมากเกินไป

เนื้องอกจุดฉีดในแมว

ปัญหาเฉพาะของแมวคือเนื้องอกซาร์โคมาที่จุดฉีด หรือ FISS ซึ่งงานวิจัยเชื่อมโยงกับวัคซีนและยาฉีดบางชนิด โดยเฉพาะชนิดที่มีสารเสริมฤทธิ์ WSAVA แนะนำว่าไม่ควรฉีดใต้ผิวหนังบริเวณร่องระหว่างสะบัก เพราะถ้าเกิดเนื้องอกตรงนั้นจะพบช้าและผ่าตัดออกให้หมดได้ยาก แนวทางที่อเมริกาเหนือใช้มาสามสิบปีคือฉีดที่ขาหลังให้ต่ำที่สุดเท่าที่ทำได้ และการฉีดใต้ผิวหนังดีกว่าเข้ากล้ามเนื้อ เพราะก้อนในกล้ามเนื้อคลำเจอยากกว่า

สัตว์กลุ่มที่ต้องเลื่อนหรือเลี่ยง

WSAVA ระบุว่าแม่แมวที่ตั้งท้องและลูกแมวอายุต่ำกว่า 4 สัปดาห์ไม่ควรได้รับวัคซีนชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ และควรวางแผนฉีดให้แม่พันธุ์ก่อนผสม ไม่ใช่ระหว่างตั้งท้อง ส่วนวัคซีนที่ออกแบบให้หยอดจมูกหรือป้อนทางปาก ห้ามนำไปฉีดเข้าร่างกายเด็ดขาด เพราะอาจเกิดปฏิกิริยารุนแรง

คำถามที่พบบ่อย

เริ่มจากเช็กสมุดวัคซีนของสัตว์ที่บ้านวันนี้

สิ่งที่ทำได้ทันทีคือหยิบสมุดวัคซีนออกมาดูวันที่เข็มล่าสุด ถ้าเป็นลูกสัตว์และเข็มสุดท้ายยังไม่ถึงอายุ 16 สัปดาห์ ให้นัดสัตวแพทย์เพิ่มอีกเข็ม ถ้าเป็นสัตว์โตและเข็มพิษสุนัขบ้าเลยกำหนดในใบรับรองแล้ว ให้ถือเป็นเรื่องเร่งด่วน เพราะเป็นข้อเดียวที่มีโทษตามกฎหมายรออยู่

ถ้าเลี้ยงแมว ขอให้จำเพิ่มอีกข้อเดียว คราวหน้าที่พาไปฉีด ลองถามสัตวแพทย์ว่าฉีดตำแหน่งไหน เพราะร่องระหว่างสะบักคือตำแหน่งที่ WSAVA แนะนำให้เลี่ยง

แหล่งอ้างอิง

• WSAVA: 2024 guidelines for the vaccination of dogs and cats (ฉบับเต็ม ตารางที่ 1 และ 2)
• WSAVA: 2024 Guidelines for the Vaccination of Dogs and Cats, Executive Summary
• ไทยรัฐ: พ.ร.บ.โรคพิษสุนัขบ้า เจ้าของสุนัขและแมวควรต้องรู้ (20 มีนาคม 2561)
• กรมประชาสัมพันธ์: บทลงโทษตามพระราชบัญญัติโรคพิษสุนัขบ้า พ.ศ. 2535
• กรมควบคุมโรค: รายงานสถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้า ข้อมูล ณ วันที่ 2 กรกฎาคม 2568
• รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์: สถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้า ประเทศไทย ปี พ.ศ. 2567 ถึง 2568
• HealthServ: ประกาศกรมปศุสัตว์ มาตรการควบคุมโรคพิษสุนัขบ้าและแนวทางการจัดสรรวัคซีน ปีงบประมาณ 2568
• HealthServ: ค่าบริการฉีดวัคซีนสุนัขแมว คลินิกภูมิคุ้มกันในสัตว์เลี้ยง สถานเสาวภา (ปรับปรุง 8 พฤศจิกายน 2566)
• HealthServ: คลินิกสัตวแพทย์ กทม. 8 แห่ง ทำหมันและฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าฟรี (ปรับปรุง 12 กรกฎาคม 2568)
• HealthServ: กำหนดการฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าฟรี 50 เขต กรุงเทพมหานคร (ปรับปรุง 3 กันยายน 2569)
• โรงพยาบาลสัตว์ทองหล่อ: แพ็กเกจวัคซีนสุนัขและแมว (เผยแพร่ 3 ตุลาคม 2565)