ริดสีดวงทวาร รักษาที่ไหนดี 4 ระยะ วิธีรักษา ราคา และสิทธิบัตรทอง

ริดสีดวงทวารคือภาวะที่เส้นเลือดดำบริเวณทวารหนักหรือส่วนปลายของลำไส้ใหญ่บวม ยืดตัว หรือยื่นนูนออกมา ตามคำอธิบายของ ผศ. นพ.พงศศิษฏ์ สิงหทัศน์ ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี โดยแบ่งเป็นแบบภายในที่มี 4 ระยะ กับแบบภายนอกที่ไม่แบ่งระยะ และแนวทางรักษาขึ้นกับระยะโดยตรง คือระยะแรกใช้ยา ระยะกลางใช้การฉีดยาหรือรัดหัวริดสีดวง และระยะท้ายใช้การผ่าตัด

เรียบเรียงโดย ทีมบรรณาธิการ Empirememes · ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด 11 กันยายน 2569

ริดสีดวงทวารคืออะไร และมีกี่แบบ?

ความต่างสองแบบนี้เปลี่ยนแนวทางรักษาทั้งหมด รามาแชนแนลระบุว่าแบบภายในมักไม่แสดงอาการจนกว่าจะมีภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยจึงมักมาด้วยเลือดออกหรือก้อนที่ยื่นออกมามากกว่าความปวด ส่วนแบบภายนอกมองเห็นและคลำได้ และอาจมีอาการเจ็บปวด แผ่นความรู้ของคณะเดียวกันระบุว่าแบบภายนอกมีก้อนอยู่ด้านนอกตลอดเวลา ปกติไม่มีอาการ ไม่มีการแบ่งระยะ และรักษาแบบประคับประคองด้วยยา

เรื่องสาเหตุ NHS ระบุในหน้าที่ทบทวนเมื่อ 1 เมษายน 2026 ว่ายังไม่ชัดเจนว่าอะไรทำให้เกิดริดสีดวง แต่สิ่งที่ทำให้เกิดง่ายขึ้นได้แก่ ท้องผูก การเบ่งแรงเกินไป การยกของหนัก การตั้งครรภ์ อายุที่มากขึ้น และน้ำหนักตัวเกิน ส่วน NIDDK ของสหรัฐเพิ่มการนั่งโถนาน ท้องเสียเรื้อรัง และการกินใยอาหารน้อย พร้อมระบุว่าโรคนี้พบในคนอเมริกันราว 1 ใน 20 คน และราวครึ่งหนึ่งของผู้ใหญ่อายุเกิน 50 ปี เราไม่พบสถิติความชุกของไทยที่เผยแพร่เป็นทางการ จึงไม่นำมาอ้าง

ริดสีดวงทวารมีกี่ระยะ และระยะไหนต้องผ่าตัด?

ระยะเป็นตัวกำหนดว่าจะจบที่ยา จบที่หัตถการในห้องตรวจ หรือต้องขึ้นห้องผ่าตัด รามาธิบดีแบ่งแบบภายในเป็น 4 ระยะตามพฤติกรรมของก้อนเวลาขับถ่าย ไม่ได้แบ่งตามขนาดหรือความเจ็บ จุดที่เข้าใจผิดบ่อยคือคิดว่ายิ่งปวดยิ่งเป็นระยะท้าย ความจริงคือระยะที่ 1 มักไม่ปวดเลย การไม่ปวดจึงไม่ได้แปลว่าไม่ต้องไปตรวจ

สรุปคือระยะที่ 3 ยังพอลองหัตถการที่ไม่ต้องผ่าตัดก่อนได้ ส่วนระยะที่ 4 มักต้องผ่าตัด รามาธิบดีเตือนด้วยว่าหากปล่อยทิ้งไว้ อาจเสียเลือดจนถึงขั้นต้องให้เลือด

รักษาริดสีดวงด้วยตัวเองได้ไหม และทำอะไรได้บ้าง?

ทำได้ในระดับบรรเทาอาการและลดการกลับเป็นซ้ำ แต่ไม่ใช่การรักษาที่ทำให้ก้อนในระยะท้ายหายไป NHS ระบุว่าริดสีดวงมักดีขึ้นเองได้ภายในไม่กี่วัน

สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำตาม NHS

ควรทำคือดันก้อนกลับเข้าไปเบา ๆ ถ้าทำได้ ใช้พาราเซตามอลถ้าปวด ประคบเย็นด้วยน้ำแข็งที่ห่อผ้าไว้ ดื่มน้ำให้พอและกินใยอาหารเพื่อให้อุจจาระนิ่ม แช่น้ำอุ่นเพื่อลดคันและปวด ซับให้แห้งแทนการถู และลดแอลกอฮอล์กับคาเฟอีนเพื่อเลี่ยงท้องผูก ส่วนสิ่งที่ไม่ควรทำคืออย่ากลั้นเมื่อปวดถ่าย อย่าเบ่งแรงเกินไป อย่าใช้ยาแก้ปวดที่มีโคเดอีนเพราะทำให้ท้องผูก อย่าใช้ไอบูโพรเฟนถ้ามีเลือดออก และอย่านั่งโถนานเกินจำเป็น

ใยอาหารต้องได้เท่าไหร่

องค์การอนามัยโลกระบุในเอกสารข้อเท็จจริงเรื่องอาหารเพื่อสุขภาพ ฉบับวันที่ 26 มกราคม 2026 ว่าผู้ใหญ่และเด็กอายุเกิน 10 ปีควรได้ใยอาหารจากธรรมชาติอย่างน้อยวันละ 25 กรัม และกินผักกับผลไม้อย่างน้อยวันละ 400 กรัม

ยาเหน็บใช้ได้นานแค่ไหน

บทความของรามาแชนแนลวันที่ 26 พฤศจิกายน 2568 โดย ผศ. นพ.พงศศิษฏ์ สิงหทัศน์ ระบุให้ล้างมือและทำความสะอาดก่อน นอนตะแคงหรือยกขาขึ้น เหน็บยาลึกประมาณ 2 ถึง 3 เซนติเมตรสำหรับผู้ใหญ่ ใช้วันละ 1 ถึง 2 ครั้งหลังขับถ่ายหรือก่อนนอน และห้ามใช้ติดต่อกันเกิน 5 ถึง 7 วัน เพราะสเตียรอยด์ทำให้ผิวอ่อนแอและติดเชื้อง่าย ถ้าอาการไม่ดีขึ้นภายใน 5 ถึง 7 วัน หรือมีเลือดออกมาก ควรรีบพบแพทย์

ความเห็นของเราคือ เส้นแบ่งของการดูแลตัวเองอยู่ที่เวลา ไม่ใช่ความรุนแรงที่ประเมินเอง ให้เวลาหนึ่งสัปดาห์แล้วอาการยังเท่าเดิม แปลว่าถึงคิวไปให้คนตรวจ

วิธีรักษาริดสีดวงทวารมีอะไรบ้าง และต่างกันอย่างไร?

แผ่นความรู้ของรามาธิบดีสรุปการรักษาแบบภายในไว้ 3 วิธี คือกินยาหรือเหน็บยาในระยะเริ่มต้น ฉีดยาหรือรัดหัวริดสีดวงให้ฝ่อในระยะที่ 2 ถึง 3 และผ่าตัดในระยะที่ 3 ถึง 4 ส่วน NHS แจกแจงละเอียดกว่า กลุ่มที่ไม่ต้องผ่าตัดได้แก่ การรัดยาง การฉีดยาให้ฝ่อ การจี้ด้วยกระแสไฟฟ้า และการจี้ด้วยแสงอินฟราเรด ซึ่งผู้ป่วยยังรู้สึกตัวและกลับบ้านได้ในวันเดียวกัน ส่วนกลุ่มผ่าตัดได้แก่ การตัดหัวริดสีดวงออก การเย็บดันกลับด้วยเครื่องอัตโนมัติ และการเย็บผูกหลอดเลือดแดง ซึ่งมักต้องดมยาสลบ

ตัวเลขที่ช่วยตัดสินใจมาจากงานวิจัยสองชิ้น ชิ้นแรกคือการทดลอง HubBLe ใน The Lancet วันที่ 23 กรกฎาคม 2016 สุ่มผู้ป่วย 372 ราย เทียบการรัดยางกับการผูกหลอดเลือดแดง ที่ 1 ปีกลุ่มรัดยางกลับเป็นซ้ำ 49 เปอร์เซ็นต์ ส่วนกลุ่มผูกหลอดเลือดแดง 30 เปอร์เซ็นต์ แต่ความปวดวันแรกของกลุ่มรัดยางต่ำกว่า คือเฉลี่ย 3.4 เทียบกับ 4.6 และเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์รุนแรงเกิดในกลุ่มผูกหลอดเลือด 12 ราย เทียบกับกลุ่มรัดยาง 2 ราย

ชิ้นที่สองเป็นการทดลองแบบสุ่มในโรงพยาบาล 10 แห่งของเนเธอร์แลนด์ ตีพิมพ์ใน Diseases of the Colon and Rectum เดือนกุมภาพันธ์ 2025 สุ่มผู้ป่วยระยะที่ 3 จำนวน 87 ราย ที่ 12 เดือน กลุ่มรัดยางกลับเป็นซ้ำ 48.8 เปอร์เซ็นต์ ส่วนกลุ่มผ่าตัด 6.1 เปอร์เซ็นต์ แต่กลุ่มรัดยางกลับไปทำงานในเวลามัธยฐาน 1 วัน ส่วนกลุ่มผ่าตัด 9 วัน และคะแนนความปวดสูงสุด 3 เทียบกับ 8

สองงานนี้ชี้ภาพเดียวกัน คือการรัดยางซื้อความสบายระยะสั้นด้วยความเสี่ยงที่ต้องกลับมาทำซ้ำ ส่วนการผ่าตัดจ่ายด้วยความปวดและวันลาครั้งเดียวเพื่อแลกกับโอกาสกลับเป็นซ้ำที่ต่ำกว่า

ผ่าตัดริดสีดวงราคาเท่าไหร่ และใช้สิทธิบัตรทองได้ไหม?

ตารางด้านล่างรวมเฉพาะราคาที่โรงพยาบาลประกาศบนหน้าเว็บของตัวเอง พร้อมช่วงเวลาที่ราคานั้นมีผล เราไม่ได้แนะนำสถานพยาบาลใด และไม่ได้นำราคาจากเว็บรวมโปรโมชันมาใส่

ช่องว่างระหว่าง 3,500 บาทกับ 112,500 บาทสะท้อนว่าเป็นคนละหัตถการ คนละจำนวนคืนที่นอน และคนละเงื่อนไขว่านับอะไรเข้าแพ็กเกจ แพ็กเกจเกือบทุกรายการที่เราอ่านไม่รวมการตรวจก่อนผ่าตัด การตรวจติดตาม และค่าใช้จ่ายจากภาวะแทรกซ้อน ตัวเลขที่จ่ายจริงจึงมักสูงกว่าที่ประกาศ

ฝั่งสิทธิรัฐบอกอะไร

คู่มือข้อเสนอแนะด้านการพัฒนาระบบบริการผ่าตัดแบบวันเดียวกลับและการผ่าตัดแผลเล็ก ปี 2565 ของกองวิชาการแพทย์ กรมการแพทย์ ระบุว่าโรคริดสีดวงทวารเป็นลำดับที่ 3 ในรายการ 12 กลุ่มโรคชุดแรก ที่กำหนดตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2561 โดยผูกกับรหัสหัตถการ ICD-9-CM คือ 49.44, 49.45, 49.46 และ 49.49 ซึ่งไล่ตั้งแต่การรัดหัวริดสีดวงไปจนถึงการตัดออก

คู่มือเล่มเดียวกันนิยามบริการนี้ว่าเป็นการรับผู้ป่วยเข้ามาทำหัตถการที่เตรียมไว้ล่วงหน้า แล้วให้กลับบ้านในวันเดียวกันหรือวันรุ่งขึ้น โดยอยู่ในหน่วยบริการไม่น้อยกว่า 2 ชั่วโมงและไม่เกิน 24 ชั่วโมง และระบุเงื่อนไขการจ่ายข้อแรกว่าเป็นการให้บริการแก่ผู้มีสิทธิตามกฎหมายว่าด้วยหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ นั่นคือผู้ใช้สิทธิ บัตรทอง อยู่ในกลุ่มที่ระบบออกแบบมาให้เบิกจ่ายรายการนี้ได้ คู่มือยังรายงานว่าปีงบประมาณ 2561 ถึง 2564 มีการทำหัตถการแบบวันเดียวกลับรวม 41,532 ราย ลดค่าใช้จ่ายภาคประชาชน 66,451,200 บาท และลดวันนอนโรงพยาบาล 83,064 วัน ซึ่งเป็นภาพรวมทุกกลุ่มโรค ไม่ใช่เฉพาะริดสีดวง

สิ่งที่คู่มือไม่ได้บอกคือผู้ป่วยแต่ละรายจะจ่ายเท่าไหร่จริง เพราะขึ้นกับว่าไปหน่วยบริการตามสิทธิหรือไม่ และโรงพยาบาลนั้นเข้าร่วมโครงการหรือยัง ผู้ใช้ สิทธิข้าราชการ หรือประกันสังคมมีเงื่อนไขคนละชุด วิธีที่เร็วที่สุดคือถามหน่วยบริการตามสิทธิของตัวเองเป็นรายกรณีก่อนเดินทาง

ตัวเลขค่าใช้จ่าย เงื่อนไขแพ็กเกจ และเงื่อนไขสิทธิในบทความนี้มาจากแหล่งที่อ้างอิงไว้ ณ วันที่ตรวจสอบ 11 กันยายน 2569 และเปลี่ยนแปลงได้ตลอด ผู้อ่านควรยืนยันกับโรงพยาบาลที่จะเข้ารับบริการและกับ สปสช. ก่อนตัดสินใจ บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย

ไปหาหมอแผนกไหน และหลังรักษาต้องดูแลตัวเองอย่างไร?

คนจำนวนมากค้นหาคำว่าคลินิกรักษาริดสีดวงใกล้ฉันเพราะอยากได้ที่ที่ไปถึงเร็วที่สุด แต่เส้นทางที่ประหยัดและปลอดภัยกว่ามักเริ่มจากหน่วยบริการตามสิทธิของตัวเอง

ลำดับที่แนะนำและสิ่งที่ต้องเตรียม

เริ่มจากโรงพยาบาลหรือหน่วยบริการที่เราลงทะเบียนสิทธิไว้ แจ้งอาการตามจริงว่าเลือดออกมานานเท่าไหร่ มีก้อนหรือไม่ และก้อนกลับเข้าไปเองได้หรือต้องใช้มือดัน เพราะสามข้อนี้คือสิ่งที่ใช้แบ่งระยะ จากนั้นแพทย์จะประเมินและส่งต่อแผนกศัลยกรรมเมื่อจำเป็น ควรนำรายการยาที่กินประจำไปด้วย เพราะยาละลายลิ่มเลือดและยาแก้ปวดกลุ่มไอบูโพรเฟนมีผลต่อการตัดสินใจ NHS ระบุตรง ๆ ว่าไม่ควรใช้ไอบูโพรเฟนเมื่อริดสีดวงมีเลือดออก

หลังทำหัตถการหรือผ่าตัด

งานวิจัยของเนเธอร์แลนด์ให้ตัวเลขที่ใช้วางแผนวันลาได้จริง คือกลุ่มรัดยางกลับไปทำงานในเวลามัธยฐาน 1 วัน และ 85 เปอร์เซ็นต์กลับภายในหนึ่งสัปดาห์ ส่วนกลุ่มผ่าตัดกลับไปทำงานในเวลามัธยฐาน 9 วัน และ 44 เปอร์เซ็นต์กลับภายในหนึ่งสัปดาห์ อัตราภาวะแทรกซ้อนอยู่ที่ 6 เปอร์เซ็นต์ในกลุ่มรัดยาง และ 12 เปอร์เซ็นต์ในกลุ่มผ่าตัด

ช่วงพักฟื้นให้ยึดหลักเดียวกับการป้องกัน คือทำให้อุจจาระนิ่มและไม่ต้องเบ่ง NHS ระบุว่าการรักษาไม่ได้ป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำเสมอไป พฤติกรรมหลังรักษาจึงสำคัญพอกับตัวหัตถการ สัญญาณที่ต้องกลับไปหาแพทย์มีสองระดับ ระดับเร่งด่วนคือไข้สูง หนาวสั่น เลือดออกโดยไม่ปวด หรือมีหนองไหลจากก้อน ส่วนระดับฉุกเฉินคือเลือดออกไม่หยุด เห็นลิ่มเลือดก้อนใหญ่ และปวดรุนแรง

เลือดออกทางทวารหนักแบบไหนที่อาจไม่ใช่ริดสีดวง?

การสรุปเองว่าเป็นริดสีดวงแล้วซื้อยาเหน็บใช้ไปเรื่อย ๆ คือวิธีที่ทำให้โรคอื่นถูกมองข้ามได้นานหลายเดือน NHS ระบุให้ไปพบแพทย์เมื่ออาการแย่ลงหรือไม่ดีขึ้นหลังดูแลตัวเองที่บ้าน เมื่อเป็นซ้ำบ่อย และเมื่อสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงรอบทวารหนักที่ไม่ปกติสำหรับตัวเรา โดยบอกด้วยว่าแพทย์จะตรวจให้แน่ใจว่าอาการไม่ได้เกิดจากสาเหตุอื่น

สาเหตุอื่นที่ต้องนึกถึงมากที่สุดคือมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง รายงานของไทยพีบีเอสวันที่ 6 ตุลาคม 2563 อ้างคำอธิบายของอธิบดีกรมการแพทย์ในขณะนั้นว่าสัญญาณเตือนที่พบบ่อยคือถ่ายอุจจาระมีมูกปนเลือด หรือถ่ายเป็นเลือดสด ท้องผูกสลับท้องเสีย และถ่ายบ่อยครั้ง ส่วนรามาแชนแนลวันที่ 3 มีนาคม 2568 เพิ่มอาการท้องอืดเรื้อรัง น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ และอ่อนเพลีย พร้อมระบุว่าโรคนี้มักพบในผู้ที่อายุ 50 ปีขึ้นไป

ข้อสังเกตที่ใช้ได้จริงคือ ริดสีดวงระยะแรกมักให้เลือดสดหยดหลังถ่ายโดยไม่ปวดและไม่เปลี่ยนลักษณะการขับถ่าย ส่วนเลือดออกที่มาพร้อมนิสัยการขับถ่ายที่เปลี่ยนไปต้องให้แพทย์หาสาเหตุ ปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่รามาแชนแนลระบุไว้ ได้แก่ ประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคนี้ ติ่งเนื้อในลำไส้ การสูบบุหรี่ น้ำหนักเกิน การกินเนื้อแปรรูป การดื่มแอลกอฮอล์ และการไม่ค่อยขยับร่างกาย ใครมีปัจจัยเหล่านี้ร่วมกับเลือดออกทางทวารหนัก ยิ่งไม่ควรรอดูอาการเอง

คำถามที่พบบ่อย

สรุปก่อนตัดสินใจไปพบแพทย์เรื่องริดสีดวง

ถ้าเพิ่งเริ่มมีเลือดออกและยังไม่มีก้อน ให้เริ่มจากสิ่งที่ควบคุมได้ คือดื่มน้ำให้พอ ดันใยอาหารให้ถึง 25 กรัมต่อวัน เลิกนั่งโถนาน และหยุดเบ่ง ถ้าใช้ยาเหน็บ ให้ตั้งเส้นตายไว้ที่ 5 ถึง 7 วันตามคำแนะนำของรามาธิบดี

ถ้ามีก้อนที่ต้องใช้มือดันกลับ หรือก้อนค้างอยู่ข้างนอกตลอด นั่นคือระยะที่ 3 และ 4 ให้ไปหน่วยบริการตามสิทธิก่อนเทียบราคาแพ็กเกจเอกชน เพราะการผ่าตัดโรคนี้อยู่ในรายการผ่าตัดแบบวันเดียวกลับมาตั้งแต่ปี 2561 และไม่ว่าจะระยะไหน ถ้าเลือดออกมาพร้อมการขับถ่ายที่เปลี่ยนไป น้ำหนักลดเอง หรืออ่อนเพลียผิดปกติ ให้ไปให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ

แหล่งอ้างอิง

• รามาธิบดี: ริดสีดวงมีกี่แบบ รักษายังไง (แผ่นความรู้ที่ 269)
• รามาแชนแนล: ริดสีดวงทวาร อาการที่บ่งบอกว่าเป็น (3 เมษายน 2567)
• รามาแชนแนล: ยาเหน็บริดสีดวงทวาร (26 พฤศจิกายน 2568)
• รามาแชนแนล: ถ่ายปนเลือด อาการมะเร็งลำไส้ใหญ่ (3 มีนาคม 2568)
• กรมการแพทย์: ข้อเสนอแนะระบบบริการผ่าตัดแบบวันเดียวกลับ ปี 2565
• NHS: Piles (haemorrhoids) ทบทวน 1 เมษายน 2026
• NIDDK: Definition and Facts for Hemorrhoids
• NIDDK: Treatment of Hemorrhoids
• WHO: Healthy diet fact sheet (26 มกราคม 2026)
• The Lancet: HubBLe trial ผูกหลอดเลือดแดงเทียบรัดยาง (23 กรกฎาคม 2016)
• Diseases of the Colon and Rectum: รัดยางเทียบผ่าตัดในระยะที่ 3 (กุมภาพันธ์ 2025)
• โรงพยาบาลราชเวช เชียงใหม่: Hemorrhoid Surgery Package
• โรงพยาบาลเพชรเวช: แพ็กเกจผ่าตัดริดสีดวงทวาร ปี 2569
• โรงพยาบาลสมิติเวช: แพ็กเกจผ่าตัดริดสีดวงทวาร ปี 2569
• ไทยพีบีเอส: ถ่ายเป็นเลือด สัญญาณมะเร็งลำไส้ใหญ่ (6 ตุลาคม 2563)