วัคซีนพิษสุนัขบ้าที่ใช้ในไทยเป็นวัคซีนเชื้อตายชนิดเซลล์เพาะเลี้ยง ใช้ได้ 2 แบบ คือฉีดหลังถูกสัตว์กัดหรือข่วน ซึ่งแนวทางเวชปฏิบัติของกรมควบคุมโรค ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 7 ปี 2564 กำหนดให้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อในวันที่ 0, 3, 7, 14 และ 30 หรือเข้าในผิวหนังในวันที่ 0, 3, 7 และ 30 กับแบบฉีดป้องกันล่วงหน้าที่กระทรวงสาธารณสุขปรับเหลือ 2 ครั้งในวันที่ 0 และ 7 ตั้งแต่เดือนพฤษภาคม 2561 สิ่งที่สำคัญกว่าจำนวนเข็มคือเริ่มให้เร็วที่สุดและมาให้ตรงนัดจนครบ
ประเด็นสำคัญ
- ล้างแผลด้วยน้ำฟอกสบู่หลายครั้ง แผลลึกล้างถึงก้นแผลอย่างน้อย 15 นาที แล้วเช็ดยาฆ่าเชื้อ
- การสัมผัสแบ่งเป็น 3 กลุ่ม กลุ่มที่ 1 ไม่ต้องฉีด กลุ่มที่ 2 ฉีดวัคซีน กลุ่มที่ 3 ฉีดวัคซีนร่วมกับเซรุ่ม (RIG)
- เคยฉีดวัคซีนเซลล์เพาะเลี้ยงอย่างน้อย 3 เข็ม ถูกกัดซ้ำภายใน 6 เดือนฉีดกระตุ้น 1 ครั้ง เกิน 6 เดือนฉีด 2 ครั้ง
- กรมควบคุมโรคตอบว่าการฉีดกระตุ้นไม่มีกำหนดเวลา แม้ฉีดครบมา 20 ปี ก็ฉีดกระตุ้นเพียง 2 เข็ม
- ปี 2568 ถึงวันที่ 2 กรกฎาคม มีผู้เสียชีวิต 7 ราย และปี 2569 ถึงวันที่ 25 กุมภาพันธ์ มี 2 ราย ทุกรายไม่ได้รับวัคซีนหลังถูกกัด
วัคซีนพิษสุนัขบ้าคืออะไร และในไทยใช้ชนิดใด?
โรคพิษสุนัขบ้าเกิดจากเชื้อ Rabies virus ติดต่อผ่านน้ำลายของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ติดเชื้อ เมื่อน้ำลายเข้าทางแผล รอยข่วน หรือเยื่อบุตา จมูก ปาก เชื้อจะเพิ่มจำนวนรอบแผล แล้วเดินทางตามเส้นประสาทเข้าสู่ไขสันหลังและสมอง กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค ระบุในรายงานข้อมูล ณ วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569 ว่าเมื่อผู้ป่วยเริ่มมีอาการ อัตราการเสียชีวิตคือร้อยละ 100 และยังไม่มียารักษาให้หาย
WHO ประเมินในเอกสาร position paper เดือนเมษายน 2561 (ค.ศ. 2018) ว่าโรคนี้ทำให้คนทั่วโลกเสียชีวิตราว 59,000 รายต่อปี ส่วนใหญ่ในแอฟริกาและเอเชีย
ตารางที่ 4 ในหนังสือแนวทางของกรมควบคุมโรค ฉบับพิมพ์ปี 2564 ระบุวัคซีนที่ใช้ในไทย ได้แก่ ชนิด PCECV ที่เลี้ยงเชื้อในเซลล์ตัวอ่อนไก่ และชนิด PVRV กับ CPRV ที่เลี้ยงเชื้อใน Vero cells ทุกชนิดทำให้เชื้อตายแล้ว ส่วนภาพการฉีดรอบสะดือ 14 เข็มเป็นเรื่องในอดีต หนังสือเล่มเดียวกันตอบว่าไทยเริ่มใช้วัคซีนแบบปัจจุบันตั้งแต่ปี 2525 และเลิกใช้วัคซีนจากสมองสัตว์ตั้งแต่ปี 2536 วันนี้ฉีดที่ต้นแขน เด็กเล็กฉีดที่หน้าขาด้านนอก วางแผนวัคซีนชนิดอื่นได้ที่ วัคซีนสำหรับผู้ใหญ่
โดนหมากัดต้องทำอย่างไรก่อนไปรับวัคซีนพิษสุนัขบ้า?
ล้างแผลทันที ไม่ต้องรอถึงโรงพยาบาล แนวทางของกรมควบคุมโรคข้อ 2.1 กำหนดการปฐมพยาบาลไว้ดังนี้
- ล้างแผล: ใช้น้ำฟอกสบู่หลายครั้ง ล้างสบู่ออกให้หมด แผลลึกล้างถึงก้นแผลอย่างน้อย 15 นาที อย่าให้แผลช้ำ และห้ามทาครีม
- เช็ดยาฆ่าเชื้อ: ใช้โพวิโดนไอโอดีน ถ้าไม่มีใช้แอลกอฮอล์ 70%
- ยังไม่เย็บแผล: แนวทางให้รอ 2 ถึง 3 วัน เว้นแต่เลือดออกมากหรือแผลใหญ่ ซึ่งแพทย์ประเมิน
- พบแพทย์วันเดียวกัน: แพทย์จะพิจารณาวัคซีนพิษสุนัขบ้า วัคซีนบาดทะยัก และยาปฏิชีวนะตามความจำเป็น ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง
หนังสือเล่มเดียวกันตอบว่าการพอกสมุนไพรไม่ช่วยป้องกันโรค และการเอารองเท้าตีแผลยิ่งทำให้แผลช้ำ เรื่องบาดทะยักที่มากับแผลสัตว์กัด อ่านต่อที่ วัคซีนบาดทะยัก
ความเสี่ยงหลังสัมผัสสัตว์แบ่งเป็นกี่กลุ่ม
| กลุ่มความเสี่ยง | ลักษณะการสัมผัส | สิ่งที่แนวทางกำหนด | หมวดของ WHO |
|---|---|---|---|
| กลุ่มที่ 1 ไม่ติดโรค | จับตัวสัตว์ ป้อนอาหาร ถูกเลียบนผิวที่ไม่มีแผล | ล้างบริเวณที่สัมผัส ไม่ต้องฉีด | Category I |
| กลุ่มที่ 2 มีโอกาสติดโรค | ถูกงับเป็นรอยช้ำ ถูกข่วนถลอก ไม่มีเลือดหรือเลือดซิบ ถูกเลียบนผิวที่มีแผล | รักษาแผล ฉีดวัคซีน | Category II |
| กลุ่มที่ 3 มีโอกาสติดโรคสูง | ถูกกัดทะลุผิวมีเลือดออก ถูกข่วนจนมีเลือดออก น้ำลายถูกตา ปาก จมูก หรือแผลลึก | ฉีดวัคซีนร่วมกับ RIG โดยเร็วที่สุด | Category III |
| กลุ่มที่ 3 จากซากหรืออาหาร | มีแผลแล้วชำแหละซาก ลอกหนังสัตว์ หรือกินอาหารดิบจากสัตว์ที่เป็นโรค | ฉีดวัคซีนร่วมกับ RIG | WHO ว่าการกินเนื้อหรือนมไม่ต้องให้ PEP |
| สัมผัสผู้ป่วย | น้ำลายผู้ป่วยเข้าปาก ตา แผล หรือถูกผู้ป่วยกัด | ปฏิบัติเหมือนสัมผัสสัตว์ป่วย | ไม่ได้แยกไว้ |
ที่มาคือตารางที่ 1 ของแนวทางกรมควบคุมโรค และตาราง Category ของ WHO ปี 2561 แถวที่ 4 เป็นจุดที่ต่างกัน เมื่อรักษาในไทย แพทย์ใช้แนวทางของกรมควบคุมโรคเป็นหลัก แนวทางยังระบุว่าแผลที่ใบหน้า ศีรษะ คอ มือ นิ้ว แผลลึก หรือหลายแผล ถือว่าเสี่ยงสูงและระยะฟักตัวสั้น
ประวัติของสัตว์ที่กัดสำคัญอย่างไร
ถ้าหมาหรือแมวที่กัดฉีดวัคซีนมาแล้วอย่างน้อย 2 ครั้ง ครั้งหลังสุดไม่เกิน 1 ปี เลี้ยงในรั้ว และกัดเพราะถูกแหย่ แนวทางอนุญาตให้ยังไม่ฉีดแต่กักสัตว์ดูอาการ 10 วัน ถ้าสัตว์ผิดปกติให้เริ่มฉีดทันที ส่วนสัตว์จรจัด สัตว์ป่า ค้างคาว หรือสัตว์ที่หนีหาย ให้ถือว่าเป็นโรค การกักดู 10 วันใช้ได้กับหมาและแมวเท่านั้น การป้องกันที่ต้นทางคือพาสัตว์เลี้ยงไปฉีดวัคซีนทุกปี ดู วัคซีนแมวและสุนัข
ทำไมคนไทยยังเสียชีวิตทุกปี
รายงาน WESR ปีที่ 56 ฉบับที่ 4 (เมษายน 2568) ระบุว่าปี 2563 ถึง 2567 มีผู้ป่วยรวม 20 ราย ค่ามัธยฐาน 4 รายต่อปี และปี 2567 มีผู้ป่วยยืนยัน 4 ราย รายงานข้อมูล ณ วันที่ 2 กรกฎาคม 2568 พบผู้ป่วย 7 ราย เสียชีวิตทั้งหมด ทุกรายไม่ได้ใส่ยาฆ่าเชื้อที่แผลและไม่ได้รับวัคซีน ส่วนปี 2569 ถึงวันที่ 25 กุมภาพันธ์ เสียชีวิต 2 ราย ที่ระยองและนครราชสีมา ทั้งคู่ไม่ได้รับวัคซีน รายงานสัปดาห์ที่ 10 ปี 2569 ยังพบคนเข้าใจผิดว่าถูกลูกหมากัดไม่ต้องฉีด ทั้งที่กรมควบคุมโรคระบุว่าผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่ถูกลูกสุนัขอายุ 2 ถึง 6 เดือนกัด
วัคซีนพิษสุนัขบ้าฉีดกี่เข็ม ตามแนวทางกรมควบคุมโรคและ WHO?
ขึ้นกับว่าเคยได้รับวัคซีนมาก่อนหรือไม่ และสถานพยาบาลใช้วิธีฉีดแบบใด วันที่ 0 คือวันแรกที่ได้รับวัคซีน ทั้งหมดเป็นกำหนดการที่แพทย์ใช้ตามแนวทาง
| สถานการณ์ | วันที่ฉีด | เซรุ่ม (RIG) | ที่มาและปี |
|---|---|---|---|
| หลังสัมผัสโรค ไม่เคยฉีด เข้ากล้ามเนื้อ | 0, 3, 7, 14, 30 (5 ครั้ง) | เพิ่มในกลุ่มที่ 3 | กรมควบคุมโรค ฉบับพิมพ์ปี 2564 |
| หลังสัมผัสโรค ไม่เคยฉีด เข้าในผิวหนังแบบ 2-2-2-0-2 | 0, 3, 7, 30 ครั้งละ 2 จุดที่ต้นแขนซ้ายและขวา | เพิ่มในกลุ่มที่ 3 | กรมควบคุมโรค ฉบับพิมพ์ปี 2564 |
| เคยฉีดครบ ถูกกัดภายใน 6 เดือน | 0 (1 ครั้ง) | ไม่ต้องใช้ | กรมควบคุมโรค ตารางที่ 5 |
| เคยฉีดครบ ถูกกัดหลัง 6 เดือนขึ้นไป | 0, 3 (2 ครั้ง) | ไม่ต้องใช้ | กรมควบคุมโรค ตารางที่ 5 |
| ป้องกันล่วงหน้าในกลุ่มเสี่ยง | 0, 7 (2 ครั้ง) | ไม่เกี่ยวข้อง | หนังสือ สธ 0422.5/ว 259 ลงวันที่ 2 พฤษภาคม 2561 |
| แบบ 1 สัปดาห์ของ WHO เข้าในผิวหนัง | 0, 3, 7 ครั้งละ 2 จุด | หมวด III ที่ไม่เคยฉีด | WHO เมษายน 2561 |
| แบบ 4 ครั้งของ WHO เข้ากล้ามเนื้อ | 0, 3, 7 และวันใดวันหนึ่งช่วงวันที่ 14 ถึง 28 | หมวด III ที่ไม่เคยฉีด | WHO เมษายน 2561 |
หนังสือแนวทางฉบับพิมพ์ปี 2564 ยังใช้ตารางหลังสัมผัสโรคแบบมีเข็มวันที่ 30 เพราะหนังสือสั่งการเดือนพฤษภาคม 2561 เขียนว่าการฉีดหลังสัมผัสโรค “ยังคงให้ปฏิบัติเช่นเดิม” ตามแนวทางปี 2559 และปรับเฉพาะการฉีดล่วงหน้ากับการใช้ RIG เราไม่พบประกาศของกรมควบคุมโรคที่เปลี่ยนตารางหลังสัมผัสโรคหลังจากนั้น ถ้าโรงพยาบาลนัดต่างจากตาราง ให้ถามแพทย์ว่าใช้แนวทางฉบับใด
ผิดนัดได้ไหม
3 เข็มแรกสำคัญที่สุด แนวทางข้อ 3.2.2 ระบุว่าต้องได้ 3 เข็มภายใน 7 วัน เพื่อให้ภูมิคุ้มกันสูงพอภายในวันที่ 14 ถ้าคลาดไป 2 ถึง 3 วันให้ฉีดต่อโดยไม่เริ่มนับใหม่ แต่ถ้าเข็มที่ 2 เลยไปเป็นเดือน คำถามข้อ 60 ให้เริ่มใหม่ ขณะที่ WHO ปี 2561 เขียนว่าเข็มที่ล่าช้าให้ฉีดต่อโดยไม่ต้องเริ่มใหม่ แพทย์จะตัดสินเป็นราย ๆ แนวทางไทยยังให้ฉีดวิธีเดียวกันตลอดชุด ไม่สลับระหว่างเข้ากล้ามเนื้อกับเข้าในผิวหนัง และไม่ฉีดที่สะโพกเพราะวัคซีนดูดซึมช้า
หมาที่กัดยังปกติครบ 10 วัน หยุดฉีดได้ไหม
ได้ แนวทางข้อ 2.4 ระบุว่าถ้าหมาหรือแมวยังปกติครบ 10 วัน หยุดฉีดได้ และการได้วัคซีน 3 ครั้งให้นับเป็นการฉีดป้องกันล่วงหน้า เพราะสุนัขที่เป็นโรคเมื่อมีอาการแล้วจะตายภายใน 10 วัน เก็บสมุดบันทึกวัคซีนไว้ ครั้งหน้าจะใช้ตารางฉีดกระตุ้นได้
เมื่อไหร่ต้องฉีดเซรุ่มร่วมกับวัคซีนพิษสุนัขบ้า?
อิมมูโนโกลบุลินป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า (RIG) หรือที่คนทั่วไปเรียกว่าเซรุ่ม คือแอนติบอดีสำเร็จรูปที่ฉีดเข้าในและรอบแผลเพื่อทำลายเชื้อที่ค้างอยู่ ทำงานทันทีหลังฉีด ขณะที่วัคซีนต้องรอร่างกายสร้างภูมิราว 14 วัน แนวทางไทยให้ใช้ในผู้สัมผัสโรคกลุ่มที่ 3 ที่ไม่เคยได้รับวัคซีน
ไม่ต้องฉีด RIG ใน 2 กรณี คือเคยได้รับวัคซีนเซลล์เพาะเลี้ยงอย่างน้อย 3 เข็ม และได้วัคซีนเข็มแรกไปแล้วเกิน 7 วัน เพราะ RIG จะกดการสร้างภูมิจากวัคซีน คำถามข้อ 68 ระบุว่าถ้าจะให้ได้ผลดีควรให้ภายใน 48 ชั่วโมงหลังสัมผัสโรค ส่วน WHO ใช้เกณฑ์เคยได้ PrEP หรือได้วัคซีน PEP อย่างน้อย 2 ครั้งที่มีหลักฐาน ถ้าวันนั้นไม่มี RIG วัคซีนต้องเริ่มตามนัดเสมอ WHO เขียนว่าไม่ควรงดวัคซีนเพราะไม่มี RIG
ERIG กับ HRIG ต่างกันอย่างไร
ตารางที่ 6 ของแนวทางแบ่งเป็น ERIG ที่ผลิตจากซีรั่มม้า ผู้ผลิตในรายชื่อมีสถานเสาวภา สภากาชาดไทย และ HRIG ที่ผลิตจากซีรั่มคน ผู้ผลิตในรายชื่อมีศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติ สภากาชาดไทย คำถามข้อ 83 ตอบว่าที่ไม่ใช้ HRIG ทุกรายเพราะราคาแพงมากและหายาก ขนาดของ RIG แพทย์คำนวณตามน้ำหนักตัว หนังสือสั่งการปี 2561 ให้ฉีดเข้าในและรอบแผลให้มากที่สุด ไม่จำเป็นต้องฉีดส่วนที่เหลือที่อื่น การทดสอบแพ้ ERIG ให้อยู่ในดุลยพินิจแพทย์ และหลังฉีดต้องสังเกตอาการอย่างน้อย 30 นาที
ฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าครบแล้วอยู่ได้กี่ปี โดนกัดซ้ำต้องฉีดใหม่ไหม?
แนวทางข้อ 3.2.4 ระบุว่าแอนติบอดีตรวจพบราววันที่ 14 สูงสุดราววันที่ 30 และตรวจพบได้จนถึง 1 ปี แต่ไม่ได้แปลว่าหลัง 1 ปีต้องเริ่มชุดใหม่ คำถามข้อ 1 ในหนังสือของกรมควบคุมโรคตอบว่าการคุ้มครอง “ไม่มีกำหนดเวลา” แม้ฉีดครบมานาน 20 ปี ถูกกัดอีกก็ฉีดกระตุ้นเพียง 2 เข็มในวันที่ 0 และ 3 โดยไม่ต้องใช้ RIG เพราะร่างกายจำเชื้อได้แล้ว ภูมิจึงขึ้นเร็ว
กติกาของไทยนับจากวันที่ได้วัคซีนครั้งสุดท้าย ภายใน 6 เดือนฉีดกระตุ้น 1 ครั้ง เกิน 6 เดือนฉีด 2 ครั้ง ส่วน WHO ปี 2561 เขียนว่าถูกกัดซ้ำภายใน 3 เดือนหลังได้ PEP ครบ ดูแลแผลอย่างเดียวพอ เกณฑ์ไทยจึงรัดกุมกว่า ข้อยกเว้นคือคนที่เคยได้วัคซีนไม่ถึง 3 เข็ม หรือเคยได้วัคซีนจากสมองสัตว์ ให้ปฏิบัติเหมือนไม่เคยฉีด และถ้าถูกกัดซ้ำระหว่างฉีดชุดเดิม ให้ฉีดต่อตามนัดเดิมจนครบ
คนทั่วไปไม่ต้องฉีดกระตุ้นทุกปี WHO ระบุว่าไม่จำเป็นหลังได้ชุด PrEP หรือ PEP ครบ แต่รายงานของกองระบาดวิทยาปี 2569 แนะนำให้ผู้ทำงานกับสัตว์หรือเชื้อ เช่น สัตวแพทย์และเจ้าหน้าที่ห้องปฏิบัติการ ฉีดล่วงหน้าและกระตุ้นทุกปี สองข้อความนี้พูดถึงคนละกลุ่ม
ผลข้างเคียงของวัคซีนพิษสุนัขบ้ามีอะไรบ้าง และใครฉีดได้?
แนวทางข้อ 3.2.3 ระบุว่าไม่มีรายงานการแพ้วัคซีนรุนแรง อาจปวด แดง ร้อน คัน ตรงจุดฉีด หรือมีไข้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย ซึ่งมักหายเอง คนที่ได้เข็มกระตุ้นซ้ำบ่อยอาจพบ serum sickness หรือลมพิษ แต่มักไม่รุนแรง ส่วน ERIG ตารางที่ 6 ระบุว่าพบ serum sickness ประมาณร้อยละ 1 ถึง 2 ในวันที่ 7 ถึง 14 หลังฉีด และแพ้เฉียบพลันร้อยละ 0.03 ขณะที่คำถามข้อ 71 ในเล่มเดียวกันใช้ตัวเลข 1 ต่อ 100,000 ทั้งสองตัวเลขบอกตรงกันว่าพบน้อยมาก สถานเสาวภาจึงให้นั่งสังเกตอาการ 15 ถึง 30 นาทีหลังฉีด
- เด็ก: ใช้วัคซีนขนาดเดียวกับผู้ใหญ่ คำถามข้อ 14 ยกตัวอย่างทารกอายุ 17 วันที่ถูกแมวกัดว่าฉีดได้
- หญิงตั้งครรภ์: ไม่มีข้อห้ามทั้งวัคซีนและ RIG เพราะเป็นวัคซีนเชื้อตาย
- ผู้ติดเชื้อ HIV หรือภูมิคุ้มกันเสื่อม: ฉีดเข้ากล้ามเนื้อร่วมกับ RIG ทุกกรณี
- วัคซีนอื่น: ฉีดช่วงเดียวกันได้โดยแยกตำแหน่ง แต่ห้ามผสมกับวัคซีนบาดทะยักในเข็มเดียว
อาการใดหลังถูกสัตว์กัดที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที
ไปทันทีถ้าถูกกัดที่ใบหน้า ศีรษะ คอ มือ หรือนิ้ว แผลลึก หลายแผล หรือน้ำลายเข้าตาและปาก ถ้าเลือดออกมากจนห้ามไม่อยู่ โทร 1669 คนที่เคยถูกกัดแต่ไม่ได้ฉีด แล้วเริ่มมีไข้ ปวดหรือแสบร้อนผิดปกติที่แผล กลัวน้ำ กลัวลม กลืนลำบาก หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง ต้องไปโรงพยาบาลทันทีและแจ้งประวัติการถูกกัด รายงานของกรมควบคุมโรคปี 2568 ระบุว่าระยะฟักตัวโดยทั่วไป 2 ถึง 3 เดือน สั้นสุดราว 1 สัปดาห์ นานถึง 1 ปี
วัคซีนพิษสุนัขบ้าฟรีไหม ใช้สิทธิอะไรได้บ้าง?
- บัตรทอง: ข่าว Thai PBS วันที่ 7 มีนาคม 2561 อ้างเลขาธิการ สปสช. ในขณะนั้นว่าผู้ถูกสุนัขกัดใช้สิทธิฉีดวัคซีนที่โรงพยาบาลรัฐใกล้ที่สุดได้ โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายในการรักษาครั้งแรก
- ประกันสังคม: ข่าวไทยรัฐวันที่ 21 เมษายน 2565 อ้างสำนักงานประกันสังคมว่าฉีดฟรีที่สถานพยาบาลตามสิทธิ ถ้าฉุกเฉินไปที่อื่น สำรองจ่ายแล้วเบิกคืนได้เฉพาะเข็มแรก
- ข้าราชการและรัฐวิสาหกิจ: สถานเสาวภาระบุว่ากรณีถูกสัตว์กัด สำรองจ่ายแล้วนำใบเสร็จไปเบิกตามสิทธิได้ ส่วนการฉีดป้องกันล่วงหน้าโดยทั่วไปเบิกไม่ได้
สถานเสาวภา สภากาชาดไทย อยู่ที่ 1871 ถนนพระรามที่ 4 เขตปทุมวัน กรุงเทพฯ ตรงข้ามโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ หน้าคำถามที่พบบ่อยในสำเนาคลังเว็บวันที่ 18 มิถุนายน 2569 ระบุว่าคลินิกเปิดวันจันทร์ถึงศุกร์ 8.30 ถึง 16.00 น. วันเสาร์และวันหยุดนักขัตฤกษ์ 8.30 ถึง 12.00 น. ปิดรับบัตรคิว 11.00 น. ไม่ต้องนัด ใช้บัตรประชาชน ชำระด้วยเงินสดหรือสแกนจ่าย โทร 02 252 0161 ต่อ 82119 รายการราคาวัคซีนเผยแพร่เป็นไฟล์ภาพที่เราเปิดตรวจไม่ได้ จึงไม่ใส่ตัวเลขราคาไว้ ให้โทรถามคลินิกหรือโรงพยาบาลตามสิทธิโดยตรง
คำถามที่พบบ่อย
วัคซีนพิษสุนัขบ้าฉีดกี่เข็ม?
ถ้าไม่เคยฉีด แนวทางกรมควบคุมโรคฉบับพิมพ์ปี 2564 ให้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ 5 ครั้ง หรือเข้าในผิวหนัง 4 ครั้ง ถ้าเคยฉีดครบแล้วฉีดกระตุ้น 1 ถึง 2 ครั้ง แพทย์เป็นผู้กำหนด
โดนหมากัดต้องทำอย่างไรเป็นอย่างแรก?
ล้างแผลด้วยน้ำฟอกสบู่หลายครั้ง แผลลึกล้างอย่างน้อย 15 นาที เช็ดยาฆ่าเชื้อ แล้วไปพบแพทย์ในวันเดียวกัน
ถูกหมาเลียต้องฉีดวัคซีนไหม?
เลียบนผิวที่ไม่มีแผลไม่ต้องฉีด แต่ถ้าเลียบนแผลหรือรอยถลอก กรมควบคุมโรคให้ถือว่าสุนัขเป็นโรคและต้องฉีดวัคซีน
ต้องฉีดเซรุ่มทุกคนไหม?
ไม่ ใช้ในกลุ่มที่ 3 ที่ไม่เคยได้วัคซีน คนที่เคยได้วัคซีนเซลล์เพาะเลี้ยงอย่างน้อย 3 เข็ม หรือได้เข็มแรกไปเกิน 7 วันแล้ว ไม่ต้องใช้
ฉีดครบแล้วอยู่ได้กี่ปี?
แอนติบอดีตรวจพบได้ราว 1 ปี แต่การฉีดกระตุ้นไม่มีกำหนดเวลา แม้ฉีดครบมา 20 ปี ถูกกัดอีกก็ฉีดกระตุ้น 2 เข็มโดยไม่ต้องใช้เซรุ่ม
โดนกัดซ้ำต้องฉีดใหม่ไหม?
ฉีดกระตุ้น ไม่ต้องเริ่มชุดใหม่ ภายใน 6 เดือนหลังเข็มสุดท้ายฉีด 1 ครั้ง เกิน 6 เดือนฉีด 2 ครั้งในวันที่ 0 และ 3
ถูกกัดมาหลายวันแล้ว ยังฉีดทันไหม?
ไปฉีดทันทีที่รู้ตัว กรมควบคุมโรคไม่กำหนดวันสุดท้าย และให้ปฏิบัติเหมือนเพิ่งถูกกัดถ้ามาภายใน 1 ปี ยกเว้นหมาที่กัดยังมีชีวิตและปกติมาหลายเดือนแล้ว
หญิงตั้งครรภ์และเด็กฉีดได้ไหม?
ได้ ไม่มีข้อห้ามทั้งวัคซีนและเซรุ่ม และเด็กใช้วัคซีนขนาดเดียวกับผู้ใหญ่
ผลข้างเคียงมีอะไรบ้าง?
ส่วนใหญ่ปวด แดง คันตรงจุดฉีด มีไข้ ปวดศีรษะ และไม่มีรายงานแพ้วัคซีนรุนแรง ส่วนเซรุ่มจากม้าพบ serum sickness ประมาณร้อยละ 1 ถึง 2
วัคซีนพิษสุนัขบ้าฟรีไหม?
ผู้ถูกกัดใช้สิทธิบัตรทองที่โรงพยาบาลรัฐ หรือสิทธิประกันสังคมที่สถานพยาบาลตามสิทธิได้ ส่วนการฉีดป้องกันล่วงหน้ามักต้องจ่ายเอง ควรยืนยันเงื่อนไขล่าสุดก่อน
เช็กลิสต์วัคซีนพิษสุนัขบ้าหลังถูกหมาหรือแมวกัด
จำคำย่อที่สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 ใช้ในประกาศปี 2566 ว่า ล้างแผล ใส่ยา กักหมา หาหมอ ฉีดวัคซีนให้ครบ แล้วไปโรงพยาบาลในวันเดียวกัน อย่ารอดูว่าแผลจะอักเสบหรือไม่ หลังเข็มแรก ถ่ายรูปบัตรนัดเก็บไว้ มาให้ตรงนัดโดยเฉพาะ 3 เข็มแรก และเก็บสมุดวัคซีนไว้ตลอดชีวิต ถ้าวันหนึ่งถูกกัดอีก สมุดเล่มนี้จะช่วยให้ฉีดกระตุ้นเพียง 1 ถึง 2 เข็มแทนการเริ่มชุดใหม่พร้อมเซรุ่ม
ตัวเลข ตารางการฉีด และคำแนะนำในบทความนี้มาจากแหล่งที่ระบุท้ายบทความ ณ วันตรวจสอบ 30 กันยายน 2569 และระบุปีของข้อมูลไว้ในเนื้อหาแล้ว แนวทางเวชปฏิบัติ สิทธิการรักษา และเวลาทำการเปลี่ยนแปลงได้ จำนวนเข็ม วิธีฉีด และการให้เซรุ่มเป็นการตัดสินใจของแพทย์ โปรดยืนยันกับแพทย์ โรงพยาบาลตามสิทธิ หรือกรมควบคุมโรค (สายด่วน 1422) บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะราย
แหล่งอ้างอิง
- กรมควบคุมโรค: แนวทางเวชปฏิบัติโรคพิษสุนัขบ้าและคำถามที่พบบ่อย พิมพ์ครั้งที่ 7 (กรกฎาคม 2564) รวมหนังสือ สธ 0422.5/ว 259 ลงวันที่ 2 พฤษภาคม 2561
- กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค: โรคพิษสุนัขบ้า (Rabies) ข้อมูล ณ วันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569
- กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค: โรคพิษสุนัขบ้า (Rabies) ข้อมูล ณ วันที่ 2 กรกฎาคม 2568
- WESR กรมควบคุมโรค: สถานการณ์โรคพิษสุนัขบ้า ประเทศไทย ปี พ.ศ. 2567 ถึง 2568 (ปีที่ 56 ฉบับที่ 4, เมษายน 2568)
- WESR กรมควบคุมโรค: สรุปการตรวจสอบข่าวการระบาด สัปดาห์ที่ 10 ปี พ.ศ. 2569 (ปีที่ 57 ฉบับที่ 3, มีนาคม 2569)
- World Health Organization: Rabies vaccines, WHO position paper, April 2018 (Weekly Epidemiological Record No. 16, 2018)
- สถานเสาวภา สภากาชาดไทย: คำถามที่พบบ่อย คลินิกป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า (สำเนาในคลังเว็บ 18 มิถุนายน 2569)
- สถานเสาวภา สภากาชาดไทย: ขั้นตอนการรับบริการ คลินิกป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า (สำเนาในคลังเว็บ 18 มิถุนายน 2569)
- กรมประชาสัมพันธ์: สคร.9 เตือน หากถูกสุนัขกัด รีบล้างแผลให้สะอาด และฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้ครบทุกเข็ม (18 ตุลาคม 2566)
- Thai PBS: สปสช.แนะ อปท.ใช้งบกองทุนหลักประกันสุขภาพตำบล ควบคุม ป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าได้ (7 มีนาคม 2561)
- ไทยรัฐ: ผู้ประกันตน รู้ยัง วัคซีนพิษสุนัขบ้า ฉีดฟรี ไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย (21 เมษายน 2565)
