วัคซีน IPD คือวัคซีนที่ป้องกันโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสชนิดรุนแรงหรือชนิดรุกราน (Invasive Pneumococcal Disease) เช่น การติดเชื้อในกระแสเลือด เยื่อหุ้มสมองอักเสบ และปอดอักเสบรุนแรง โดยป้องกันได้เฉพาะสายพันธุ์ที่อยู่ในวัคซีน ประกาศคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติที่ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 30 เมษายน 2569 ทำให้วัคซีนชนิด PCV เป็นสิทธิของเด็กไทย และประกาศฉบับที่ 11 กำหนดให้เป็นสิทธิต่อเนื่องตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569
ประเด็นสำคัญ
- วัคซีน IPD กับวัคซีนปอดอักเสบที่โรงพยาบาลเรียกกันคือวัคซีนกลุ่มเดียวกัน แต่ป้องกันปอดอักเสบได้เฉพาะที่เกิดจากเชื้อนิวโมคอคคัสสายพันธุ์ในวัคซีน ไม่ใช่ปอดอักเสบทุกสาเหตุ
- ชนิดคอนจูเกต (PCV) กระตุ้นภูมิได้สูงและอยู่นานกว่า ส่วน PPSV23 ใช้ไม่ได้ผลดีในเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี
- สิทธิปี 2569 ให้ PCV แก่เด็ก 3 ครั้งที่อายุ 2, 4 และ 12 เดือน นับย้อนหลังตั้งแต่ 2 มีนาคม 2569 และเป็นสิทธิต่อเนื่องตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569
- คำแนะนำของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยปี 2569 แนะนำวัคซีนนี้ในผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป และผู้อายุ 18 ถึง 64 ปีที่มีโรคประจำตัว ส่วนอายุ 50 ถึง 64 ปีที่แข็งแรงให้พิจารณาเป็นราย ๆ
- ราคาค่ายาที่โรงพยาบาลรามาธิบดี ณ 1 มีนาคม 2569 อยู่ระหว่าง 1,381.25 ถึง 2,786 บาทต่อเข็ม ยังไม่รวมค่าบริการ
- เด็กที่มีไข้สูงร่วมกับซึม คอแข็ง ชัก หรือหายใจหอบ ต้องไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ว่าจะฉีดวัคซีนแล้วหรือยัง
วัคซีน IPD คืออะไร และป้องกันโรคอะไรได้บ้าง?
วัคซีน IPD คือวัคซีนที่สร้างภูมิคุ้มกันต่อเชื้อแบคทีเรีย Streptococcus pneumoniae หรือเชื้อนิวโมคอคคัส ชื่อ IPD มาจากโรคที่วัคซีนตั้งใจป้องกันมากที่สุด คือโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสชนิดรุกราน ส่วนชื่อทางการของตัววัคซีนคือวัคซีนนิวโมคอคคัส ซึ่งมีตัวย่อ PCV และ PPSV ตามชนิด
ผู้อำนวยการสถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี กรมการแพทย์ อธิบายเมื่อ 4 มีนาคม 2569 ว่าเชื้อนี้อาศัยอยู่ในโพรงจมูกและลำคอของคนทั่วไปโดยไม่แสดงอาการ เด็กเล็กเป็นพาหะมาก และแพร่ผ่านละอองจากการไอและจาม คล้ายไวรัสไข้หวัดใหญ่ แนวทางของกรมควบคุมโรคฉบับปีงบประมาณ 2566 เสริมว่าเชื้อนี้มีราว 90 ซีโรทัยป์ และมักพบโรคในฤดูฝนกับฤดูหนาว
ความรุนแรงเห็นได้จากตัวเลขในประเทศ สถิติย้อนหลัง 3 ปีของสถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินีที่กรมการแพทย์เปิดเผยเมื่อ 4 มีนาคม 2569 พบผู้ป่วย 101 คน ในจำนวนนี้ร้อยละ 36 มีอาการรุนแรงและเกิดโรคแทรกซ้อน การศึกษาในจังหวัดสระแก้วและนครพนมช่วงปี 2548 ถึง 2553 ที่กรมควบคุมโรคอ้างไว้ พบผู้ติดเชื้อยืนยัน 196 ราย เสียชีวิตร้อยละ 23 และพบโรคสูงสุดในทารกอายุต่ำกว่า 1 ปี ที่ 33.8 ต่อแสนคนต่อปี
วัคซีนปอดอักเสบกับวัคซีน IPD คือตัวเดียวกันไหม
ในทางปฏิบัติคือตัวเดียวกัน เอกสารราคาวัคซีนทางเลือกของโรงพยาบาลรามาธิบดีใช้ชื่อรายการว่า “วัคซีนป้องกันปอดอักเสบติดเชื้อรุนแรง ไอพีดี” แล้วแยกยี่ห้อ PCV ไว้ใต้ชื่อนั้น แต่ต้องเข้าใจให้ตรงว่าวัคซีนนี้ไม่ได้กันปอดอักเสบทุกชนิด องค์การอนามัยโลกระบุว่าปอดอักเสบเกิดได้จากไวรัส แบคทีเรีย และเชื้อรา นิวโมคอคคัสเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของปอดอักเสบจากแบคทีเรียในเด็ก ส่วนไวรัสที่พบบ่อยที่สุดคือ RSV ซึ่งมีวัคซีนแยกต่างหาก อ่านได้ที่ วัคซีน RSV
แนวทางของกรมควบคุมโรคจึงเขียนไว้ชัดว่า PCV ป้องกันได้เฉพาะซีโรทัยป์ที่เป็นส่วนประกอบในวัคซีน และไม่ป้องกันเชื้ออื่นที่ทำให้เกิดปอดบวมหรือหูชั้นกลางอักเสบ เจ้าหน้าที่ต้องอธิบายผู้ปกครองว่าเด็กที่ฉีดครบแล้วยังมีโอกาสป่วยได้
วัคซีน IPD ชนิด PCV กับ PPSV23 ต่างกันอย่างไร?
ต่างกันที่วิธีกระตุ้นภูมิ PCV นำสารพอลิแซ็กคาไรด์จากผิวเชื้อไปเชื่อมกับโปรตีน ร่างกายจึงสร้างเซลล์ความจำ (memory B cell) ได้ ใช้ได้ตั้งแต่อายุ 6 สัปดาห์ และลดการเป็นพาหะในคอหอย ส่วน PPSV ใช้สารพอลิแซ็กคาไรด์อย่างเดียว กระตุ้นภูมิได้ไม่ดีในเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี ไม่สร้างความจำทางภูมิคุ้มกันในทุกอายุ และฉีดซ้ำก็ไม่ได้ผลแบบกระตุ้นภูมิให้สูงขึ้น กรมควบคุมโรคระบุว่า PPSV ใช้เฉพาะกลุ่มเสี่ยงที่อายุ 2 ปีขึ้นไป
ตัวเลขหลังชื่อวัคซีนคือจำนวนซีโรทัยป์ที่บรรจุ สิ่งที่ต้องดูคือสายพันธุ์ในวัคซีนตรงกับสายพันธุ์ที่ก่อโรคในไทยมากแค่ไหน ตารางด้านล่างรวบรวมจากแนวทางของกรมควบคุมโรคปีงบประมาณ 2566 และคำแนะนำของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2569
| ชนิดวัคซีน | จำนวนสายพันธุ์ | จุดต่างสำคัญ | สัดส่วนสายพันธุ์ก่อโรคในไทยที่ตรงกับวัคซีน | สถานะในไทย |
|---|---|---|---|---|
| PCV10 (คอนจูเกต) | 10 | 1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F และ 23F | ร้อยละ 74 ของซีโรทัยป์ในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี (การศึกษาปี 2548 ถึง 2553) | ใช้ในโครงการนำร่องมหาสารคาม ปี 2564 ถึง 2566 |
| PCV13 (คอนจูเกต) | 13 | เพิ่ม 3, 6A และ 19A จาก PCV10 | เด็กต่ำกว่า 5 ปี ร้อยละ 92 (ปี 2548 ถึง 2553) ผู้ใหญ่ที่เป็น IPD อย่างน้อยร้อยละ 79 (ข้อมูลในคำแนะนำปี 2569) | มีใช้ ผู้ใหญ่เลือกแทน PCV15 ได้ |
| PCV15 (คอนจูเกต) | 15 | เพิ่ม 22F และ 33F จาก PCV13 | ผู้ใหญ่ที่เป็น IPD อย่างน้อยร้อยละ 81 | มีใช้ ใช้คู่กับ PPSV23 ในผู้ใหญ่ |
| PCV20 (คอนจูเกต) | 20 | เพิ่ม 8, 10A, 11A, 12F และ 15B จาก PCV15 | ผู้ใหญ่ที่เป็น IPD อย่างน้อยร้อยละ 94 | มีใช้ ผู้ใหญ่ฉีด 1 โดสเป็นทางเลือกแบบที่ 1 |
| PCV21 (คอนจูเกต) | 21 | มีสายพันธุ์ใหม่ เช่น 15A, 16F, 23A และ 35B แต่ไม่มี 1, 4, 5, 6B, 14 และ 19F ที่อยู่ใน PCV13 | ผู้ใหญ่ที่เป็น IPD อย่างน้อยร้อยละ 56 | ยังไม่มีจำหน่ายและยังไม่มีคำแนะนำในไทย (ปี 2569) |
| PPSV23 (พอลิแซ็กคาไรด์) | 23 | ไม่สร้างความจำทางภูมิคุ้มกัน ใช้ไม่ได้ผลดีในเด็กต่ำกว่า 2 ปี | ร้อยละ 82 ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ในไทย | ใช้ในผู้ใหญ่และกลุ่มเสี่ยงอายุ 2 ปีขึ้นไป |
ตัวเลขของเด็กมาจากการศึกษาเก่าที่กรมควบคุมโรคอ้างไว้ ส่วนของผู้ใหญ่มาจากเล่มคำแนะนำปี 2569 จึงไม่ควรเทียบข้ามแถวแบบตรง ๆ

เด็กต้องฉีดวัคซีน IPD กี่เข็ม และฉีดตอนอายุเท่าไหร่?
ตามสิทธิของรัฐปี 2569 คือ 3 ครั้ง ที่อายุ 2 เดือน 4 เดือน และ 12 เดือน ตารางแนบท้ายประกาศคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ฉบับที่ 11 เขียนกลุ่มเป้าหมายไว้ว่าเด็กอายุ 2 เดือนถึง 12 เดือน ความถี่ 3 ครั้ง รูปแบบนี้เรียกว่า 2+1 ซึ่งเลขาธิการ สปสช. ระบุว่าคณะอนุกรรมการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคเป็นผู้แนะนำ
ตารางของสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย ฉบับวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2569 ซึ่งออกก่อนประกาศสิทธิ ยังจัด PCV ไว้ในหมวดวัคซีนที่อาจให้เสริมหรือทดแทน และแสดงช่วงอายุไว้ที่ 2 เดือน 4 เดือน 6 เดือน (ใส่วงเล็บไว้) และ 12 ถึง 15 เดือน โรงพยาบาลรามาธิบดีก็เรียงวัคซีนทางเลือกไว้ 4 เข็มที่อายุ 2, 4, 6 และ 15 เดือน ข้อสรุปของเราคือ ถ้าลูกรับวัคซีนตามสิทธิที่หน่วยบริการของรัฐ ให้ยึดนัด 3 ครั้งตามประกาศ ถ้าจะซื้อวัคซีนเองหรือเคยเริ่มฉีดยี่ห้ออื่นไปแล้ว ให้กุมารแพทย์เป็นผู้กำหนดจำนวนเข็มที่เหลือ
เด็กที่มาช้ากว่านัด จำนวนเข็มขึ้นกับอายุตอนเริ่มฉีดและชนิดวัคซีน ให้แพทย์ดูจากสมุดบันทึกสุขภาพ ภาพรวมวัคซีนเด็กตามวัยอ่านได้ที่ ตารางวัคซีนเด็ก 2569
วัคซีน IPD ฉีดฟรีไหม และเข้าแผนงานของรัฐตั้งแต่เมื่อไหร่?
ฟรีสำหรับเด็กไทยตามกลุ่มอายุที่ประกาศกำหนด ประกาศปี 2569 ทั้งสองฉบับเขียนกลุ่มเป้าหมายไว้เฉพาะเด็กเล็ก และเราไม่พบประกาศสิทธิวัคซีนนี้สำหรับผู้ใหญ่ทั่วไป แนวทางของกรมควบคุมโรคระบุว่าในปี 2560 คณะอนุกรรมการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคจัดให้ PCV สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีเป็นวัคซีนใหม่ที่ควรนำเข้าแผนงานโดยเร็ว จากนั้นกรมควบคุมโรคทำโครงการนำร่องที่จังหวัดมหาสารคามในปี 2564
ช่วงนำร่องที่มหาสารคาม ปี 2564 ถึง 2566
โครงการนำร่องเริ่มให้บริการในเดือนกันยายน 2564 กับเด็กที่เกิดตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2564 เป็นต้นไป ใช้ PCV10 ตามตาราง 2 เดือน 4 เดือน และ 12 เดือน รายงานผลของกรมควบคุมโรคระบุว่าให้บริการได้ทั้ง 13 อำเภอ ข้อมูล ณ 31 มีนาคม 2565 มีเด็กได้เข็มที่ 1 จำนวน 1,376 ราย และเข็มที่ 2 จำนวน 811 ราย สัดส่วนเด็กที่ได้วัคซีนครบยังต่ำกว่าเป้าหมายร้อยละ 90 ที่ตั้งไว้
จากมตินำร่องสู่สิทธิทั่วประเทศในปี 2569
- 2 กุมภาพันธ์ 2569: Thai PBS รายงานว่าบอร์ด สปสช. มีมติให้เริ่มแบบนำร่องในพื้นที่อัตราป่วยสูง กุมารแพทย์ขอให้ทบทวนเป็นสิทธิของเด็กทุกคน
- 2 มีนาคม 2569: การประชุมครั้งที่ 3/2569 มีมติให้ฉีดทั่วประเทศ ข่าว Thai PBS วันเดียวกันระบุว่าต่อรองราคาได้ต่ำกว่า 200 บาทต่อเข็ม และวัคซีนต้องป้องกันได้อย่างน้อย 10 สายพันธุ์
- 30 เมษายน 2569: ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่ประกาศกรณีบริการวัคซีน PCV พ.ศ. 2569 ลงนาม 17 เมษายน 2569 มีผลวันถัดจากวันประกาศ ข้อ 4 ให้ถือว่าการฉีดตั้งแต่ 2 มีนาคม 2569 เป็นบริการตามประกาศนี้ด้วย
- 20 กรกฎาคม 2569: ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่ประกาศประเภทและขอบเขตของบริการสาธารณสุข (ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2569 ลงนาม 24 มิถุนายน 2569 เพิ่ม PCV เป็นลำดับที่ 28 ในกลุ่มเด็กเล็กอายุ 0 ถึง 5 ปี มีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 ซึ่งตรงกับวันเริ่มปีงบประมาณ 2570
- 24 กันยายน 2569: The Coverage รายงานว่าคณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่งชาติเห็นชอบเพิ่ม PCV ในบัญชียาหลักแห่งชาติ สำหรับเด็กเล็กประมาณ 400,000 ราย
เรื่องวันเริ่มฉีดจริงต้องอ่านอย่างระวัง The Active รายงานเมื่อ 7 พฤษภาคม 2569 ว่าคาดเริ่มฉีดได้ราวเดือนกรกฎาคม และ THE STANDARD รายงานเมื่อ 12 พฤษภาคม 2569 ว่า สปสช. อยู่ระหว่างจัดหาวัคซีน โดยตั้งเป้าเปิดบริการพร้อมกันทั่วประเทศภายในช่วงปลายปี 2569 ณ วันที่เราตรวจสอบ เราไม่พบประกาศทางการที่ยืนยันวันเริ่มฉีดของแต่ละพื้นที่ ผู้ปกครองควรถามหน่วยบริการที่ลูกฉีดวัคซีนประจำ หรือโทรสายด่วน สปสช. 1330
ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไปควรฉีดวัคซีน IPD แบบไหน?
คำแนะนำการให้วัคซีนป้องกันโรคสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ ปี พ.ศ. 2569 ของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย ซึ่งจัดทำร่วมกับอีก 7 สมาคมวิชาชีพและ 1 ราชวิทยาลัย แบ่งผู้ใหญ่เป็น 3 ระดับ คือแนะนำสำหรับผู้ที่อายุ 65 ปีขึ้นไป แนะนำสำหรับผู้อายุ 18 ถึง 64 ปีที่มีภาวะร่วมหรือโรคประจำตัว และให้พิจารณาในผู้อายุ 50 ถึง 64 ปีที่ไม่มีโรคประจำตัว ชนิดวัคซีนและจำนวนโดสขึ้นกับอายุ โรคประจำตัว และประวัติการฉีดวัคซีนนิวโมคอคคัสที่ผ่านมา
สำหรับคนที่ไม่เคยฉีดมาก่อน ตารางที่ 3 ในเล่มนั้นเขียนทางเลือกไว้ 2 แบบ แบบที่ 1 คือ PCV20 แบบที่ 2 คือ PCV13 หรือ PCV15 แล้วพิจารณาตามด้วย PPSV23 ระยะห่างของแบบที่ 2 ต่างกันตามกลุ่ม ดังนี้
- อายุ 50 ปีขึ้นไปที่ภูมิคุ้มกันปกติ และผู้อายุ 18 ปีขึ้นไปที่มีโรคหัวใจเรื้อรัง โรคปอดเรื้อรัง โรคตับเรื้อรัง เบาหวาน สูบบุหรี่ หรือพิษสุราเรื้อรัง: PPSV23 ห่างจากวัคซีนคอนจูเกตอย่างน้อย 1 ปี
- อายุ 50 ปีขึ้นไปที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง และผู้ฝังประสาทหูเทียมหรือมีน้ำไขสันหลังรั่ว: ระยะห่างสั้นลงเหลืออย่างน้อย 8 สัปดาห์
- อายุ 18 ถึง 49 ปีที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง และผู้ปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด: มีตารางเฉพาะที่ซับซ้อนกว่า ต้องให้แพทย์ผู้ดูแลกำหนด
ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องในเล่มนี้ยกตัวอย่างไว้ เช่น โรคไตเรื้อรังระยะที่ 4 ขึ้นไป ไม่มีม้าม และการได้ยากดภูมิคุ้มกัน หญิงตั้งครรภ์ที่มีโรคประจำตัวและไม่เคยได้วัคซีนนี้ เล่มคำแนะนำให้พิจารณา PCV20 1 โดส
คนที่เคยฉีดมาแล้วบางส่วนไม่ต้องเริ่มใหม่ ตามตารางที่ 4 ทั้งหมดนี้เป็นคำแนะนำสำหรับบุคลากรทางการแพทย์ ไม่ใช่สูตรให้เลือกเอง ผู้ใหญ่ที่วางแผนวัคซีนหลายตัวพร้อมกัน อ่านภาพรวมได้ที่ วัคซีนผู้ใหญ่ 2569 และเรื่องวัคซีนประจำปีที่ วัคซีนไข้หวัดใหญ่
วัคซีน IPD ราคาเท่าไหร่ในโรงพยาบาลรัฐ?
ราคาที่เปิดเผยเป็นลายลักษณ์อักษรที่เราตรวจสอบได้คือเอกสารวัคซีนทางเลือกสำหรับเด็ก หน่วยตรวจผู้ป่วยนอกพิเศษเด็ก โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ปรับปรุงวันที่ 4 มีนาคม 2569 ระบุว่าเป็นราคาค่ายา ณ วันที่ 1 มีนาคม 2569 ไม่รวมค่าบริการโรงพยาบาล ค่าบริการพยาบาล และค่าธรรมเนียมแพทย์ ราคาต่อเข็มมีดังนี้
- Prevnar 20 (20 สายพันธุ์): 2,786.00 บาท
- Vaxneuvance (15 สายพันธุ์): 2,197.00 บาท
- Weuphoria (13 สายพันธุ์): 1,381.25 บาท
ถ้าคิดเฉพาะค่ายา 4 เข็มตามตารางของรามาธิบดี จะอยู่ที่ราว 5,525 บาทสำหรับ Weuphoria และ 11,144 บาทสำหรับ Prevnar 20 ตัวเลขนี้เราคำนวณเองและยังไม่รวมค่าบริการ เทียบกับข่าว Thai PBS วันที่ 2 มีนาคม 2569 ที่ระบุว่า สปสช. ต่อรองราคาจัดซื้อได้ต่ำกว่า 200 บาทต่อเข็ม จะเห็นว่าส่วนต่างสูงมาก
สำหรับผู้ใหญ่ เราไม่พบเอกสารราคาปี 2569 ของโรงพยาบาลรัฐหรือคณะแพทยศาสตร์ที่เปิดอ่านได้ จึงไม่ใส่ตัวเลขไว้ ควรโทรถามโรงพยาบาลก่อนว่ายอดรวมค่าบริการแล้วหรือยัง
ภูมิจากวัคซีน IPD อยู่ได้กี่ปี และหลังฉีดต้องสังเกตอะไร?
ข้อมูลที่มีแหล่งอ้างอิงชัดมีเฉพาะชนิดพอลิแซ็กคาไรด์ แนวทางของกรมควบคุมโรคระบุว่าภูมิคุ้มกันจาก PPSV จะลดลงภายหลังการฉีดประมาณ 5 ถึง 10 ปี ส่วนชนิดคอนจูเกต เล่มคำแนะนำปี 2569 เขียนเพียงว่ากระตุ้นภูมิได้สูงและอยู่นานกว่า โดยไม่ได้ระบุจำนวนปีที่แน่นอน เราจึงไม่ใส่ตัวเลขของ PCV ในบทความนี้
ผลข้างเคียงที่พบได้และข้อห้าม
ตารางอาการไม่พึงประสงค์ในแนวทางของกรมควบคุมโรคปีงบประมาณ 2566 จัดให้อาการปวด แดง บวมตรงที่ฉีด ไข้ งอแง ง่วงซึม และเบื่ออาหาร เป็นอาการที่พบบ่อยมากในเด็กหลังฉีด PCV10 และ PCV13 ส่วนอาการแพ้รุนแรงแบบแอนาฟิแล็กซิสจัดอยู่ในกลุ่มพบน้อยมากสำหรับ PCV10 ข้อห้ามคือเคยแพ้วัคซีน PCV หรือส่วนประกอบของวัคซีน และถ้ามีไข้สูงเฉียบพลันควรเลื่อนการฉีด ในผู้ใหญ่ เล่มคำแนะนำปี 2569 ห้ามให้ PCV ในผู้ที่มีประวัติแพ้วัคซีนคอตีบ (diphtheria toxoid)
สัญญาณของโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสชนิดรุนแรงที่ต้องรีบพบแพทย์
ไม่ว่าจะฉีดวัคซีนแล้วหรือไม่ ถ้าเด็กหรือผู้สูงอายุมีอาการต่อไปนี้ ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ทันที อาการทั้งหมดนี้กรมควบคุมโรคระบุไว้เป็นอาการของโรคที่เกิดจากเชื้อนิวโมคอคคัส
- เยื่อหุ้มสมองอักเสบ: ไข้สูง ปวดศีรษะ คอแข็ง ตาสู้แสงไม่ได้ มึนงงสับสน ทารกอาจกินนมน้อยลงและอาเจียน
- ติดเชื้อในกระแสเลือด: ไข้ หนาวสั่นหรือตัวเย็น ซึม สับสน หายใจถี่ และหัวใจเต้นเร็ว
- ปอดอักเสบ: ไข้ ไอมีเสมหะ หายใจเร็วหรือหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก องค์การอนามัยโลกใช้อาการหายใจเร็วหรือหน้าอกส่วนล่างบุ๋มขณะหายใจเข้าเป็นเกณฑ์วินิจฉัยปอดอักเสบในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีที่ไอหรือหายใจลำบาก
การรักษาโรคนี้เป็นเรื่องของแพทย์ที่ต้องเลือกยาปฏิชีวนะตามผลเพาะเชื้อ กุมารแพทย์โรคติดเชื้อที่ร่วมแถลงกับกรมการแพทย์เมื่อ 4 มีนาคม 2569 ระบุว่าเชื้อนิวโมคอคคัสในไทยดื้อยาเพนิซิลลินและยาอื่นเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ไทยใช้นโยบายการใช้ยาอย่างสมเหตุผล จึงไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมากินเองเมื่อลูกมีไข้หรือไอ
คำถามที่พบบ่อย
วัคซีน IPD คืออะไรแบบสั้นที่สุด?
คือวัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส สาเหตุของการติดเชื้อในกระแสเลือด เยื่อหุ้มสมองอักเสบ และปอดอักเสบรุนแรง
วัคซีนปอดอักเสบกับวัคซีน IPD เป็นตัวเดียวกันหรือเปล่า?
เป็นวัคซีนกลุ่มเดียวกัน โรงพยาบาลรามาธิบดีเรียกรายการนี้ว่าวัคซีนป้องกันปอดอักเสบติดเชื้อรุนแรง ไอพีดี แต่วัคซีนนี้ไม่ป้องกันปอดอักเสบจากไวรัสหรือเชื้ออื่น
เด็กไทยฉีดวัคซีน PCV ฟรีกี่เข็ม?
3 ครั้ง ที่อายุ 2 เดือน 4 เดือน และ 12 เดือน ตามประกาศคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ฉบับที่ 11 พ.ศ. 2569 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569
ลูกฉีด PCV ไปตั้งแต่เดือนมีนาคม 2569 อยู่ในสิทธิไหม?
ข้อ 4 ของประกาศที่ลงราชกิจจานุเบกษา 30 เมษายน 2569 ให้ถือว่าการให้บริการตั้งแต่ 2 มีนาคม 2569 เป็นบริการตามประกาศนี้ด้วย
ไทยเคยนำร่องวัคซีน PCV ที่ไหนมาก่อน?
จังหวัดมหาสารคาม เริ่มเดือนกันยายน 2564 ใช้ PCV10 ตามตาราง 2, 4 และ 12 เดือน ภายใต้โครงการของกรมควบคุมโรค
ผู้ใหญ่ต้องฉีดวัคซีน IPD กี่เข็ม?
คำแนะนำปี 2569 มี 2 ทางเลือกสำหรับคนที่ไม่เคยฉีด คือ PCV20 หรือ PCV13 หรือ PCV15 แล้วพิจารณา PPSV23 ตามมา จำนวนเข็มจริงขึ้นกับอายุ โรคประจำตัว และประวัติวัคซีน ให้แพทย์เป็นผู้กำหนด
วัคซีน IPD ราคาเท่าไหร่?
เอกสารของโรงพยาบาลรามาธิบดี ณ 1 มีนาคม 2569 ระบุค่ายาเข็มละ 1,381.25 บาท (Weuphoria) 2,197 บาท (Vaxneuvance) และ 2,786 บาท (Prevnar 20) ยังไม่รวมค่าบริการ
ภูมิจากวัคซีน PCV อยู่ได้กี่ปี?
แหล่งอ้างอิงไทยที่เราเปิดอ่านไม่ได้ระบุจำนวนปีของ PCV ไว้ บอกเพียงว่าภูมิสูงและอยู่นานกว่า PPSV ซึ่งภูมิลดลงราว 5 ถึง 10 ปีหลังฉีด
วัคซีน PCV ตามสิทธิเป็นยี่ห้อไหน?
ประกาศในราชกิจจานุเบกษาไม่ได้ระบุยี่ห้อ ข่าวการประชุมบอร์ด สปสช. วันที่ 6 พฤษภาคม 2569 ระบุเพียงว่าวัคซีนที่จัดหาต้องป้องกันสายพันธุ์ก่อโรคหลักได้อย่างน้อย 10 สายพันธุ์ และควรเป็นรูปแบบ 1 โดสต่อขวด
ฉีดครบแล้วยังเป็นปอดอักเสบได้ไหม?
ได้ เพราะวัคซีนไม่ป้องกันไวรัสหรือเชื้อชนิดอื่น ถ้ามีไข้สูง หายใจหอบ ซึม หรือคอแข็ง ต้องพบแพทย์ทันทีหรือโทร 1669
วางแผนวัคซีน IPD ให้ลูกและผู้สูงอายุในบ้านเริ่มจากตรงไหน
ถ้าบ้านมีทารก ให้เปิดสมุดบันทึกสุขภาพดูว่าลูกอายุครบ 2 เดือน 4 เดือน หรือ 12 เดือนเมื่อไร แล้วถามหน่วยบริการที่ฉีดวัคซีนประจำว่าเปิดให้ PCV ตามสิทธิแล้วหรือยัง ก่อนตัดสินใจจ่ายเองหลักพันบาทต่อเข็ม
ถ้าบ้านมีผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป หรือผู้ใหญ่ที่มีโรคเรื้อรังหรือสูบบุหรี่ ให้นำประวัติวัคซีนเดิมไปปรึกษาแพทย์ในการตรวจครั้งถัดไป
ตัวเลข สิทธิ และตารางวัคซีนในบทความนี้มาจากแหล่งที่อ้างอิงไว้ท้ายบทความ ณ วันตรวจสอบ 30 กันยายน 2569 สิทธิและราคาเปลี่ยนแปลงได้ โปรดยืนยันกับหน่วยบริการ สปสช. หรือกรมควบคุมโรค และปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนฉีดวัคซีน บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล
แหล่งอ้างอิง
- สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย: คำแนะนำการให้วัคซีนสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ พ.ศ. 2569
- สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย: ตารางวัคซีนเด็กและวัยรุ่นไทย 2569
- ราชกิจจานุเบกษา: ประกาศ สปสช. กรณีบริการวัคซีน PCV พ.ศ. 2569
- Hfocus (สำเนาราชกิจจานุเบกษา): ประกาศประเภทและขอบเขตของบริการสาธารณสุข (ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2569
- Hfocus: สปสช. ประกาศบรรจุวัคซีน PCV ลงสิทธิประโยชน์ มีผล 1 ต.ค. 69 ฉีดฟรีเด็กไทย 3 เข็ม
- กองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค: แนวทางการให้วัคซีน PCV ปีงบประมาณ 2566
- กองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค: รายงานการนำร่องวัคซีน PCV จังหวัดมหาสารคาม
- โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล: วัคซีนทางเลือกสำหรับเด็ก
- Thai PBS: ราชกิจจาฯ เผยแพร่ประกาศบอร์ด สปสช. ฉีดวัคซีน PCV ให้เด็กไทยฟรี (1 พฤษภาคม 2569)
- Thai PBS: หมอเด็กเรียกร้อง สปสช. ทบทวนมติบรรจุวัคซีน IPD เป็นวัคซีนพื้นฐาน (4 กุมภาพันธ์ 2569)
- Thai PBS: สปสช. ไฟเขียว ฉีดวัคซีน PCV ทารกทั้งประเทศ เข็มไม่เกิน 200 บาท (2 มีนาคม 2569)
- Thai PBS: โรคติดเชื้อนิวโมคอคคัส ภัยเงียบในเด็กเล็ก ข้อมูลจากกรมการแพทย์ (4 มีนาคม 2569)
- The Active: คาดเริ่มฉีดวัคซีน PCV ระยะแรก เด็ก 2 ถึง 12 เดือนทั่วประเทศ ก.ค. นี้ (7 พฤษภาคม 2569)
- THE STANDARD: นายกฯ เยี่ยมบูธวัคซีน PCV และหมอพร้อม Super App (12 พฤษภาคม 2569)
- The Coverage: คกก. ยาแห่งชาติ เห็นชอบวัคซีน PCV เข้าบัญชียาหลักฯ (24 กันยายน 2569)
- World Health Organization: Pneumonia in children (fact sheet)


